Salta pa kontenido

Biodiversidat di Karibe Hulandes

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
Biodiversidat di Karibe Hulandes
Dies porshento di populashon global di lora (Amazona baradebsis) ta habitá Boneiru.

E biodiversidat di Karibe Hulandes ta varia skèrpi den komposishon di espesie entre islanan ABC i islanan SSS. Registro di Espesie di Karibe Hulandes ta listá 9.939 (2025) espesie establesí.[1] Investigadónan di Naturalis ta regularmente hasi ekspedishon den region di Karibe pa dokumentá, kolektá, i determina organismo.[2]

For di siglo diesocho, investigashon a wòrdu kondusí riba biodiversidat di e seis islanan. Konosementu di naturalesa riba e islanan a oumentá rápidamente den siglo binti dor di investigadónan Pieter Wagenaar Hummelinck i frater Arnoldo. Nan publikashonnan sientífiko ta alohá den biblioteka di Naturalis. Tambe e investigadónan a kolektá animal i mata, i manda nan pa museonan hulandes.[2]

Islanan ABC ku un klima seku (árido), lokalisá for di kosta di Sur Amérika, ta mashá influensiá pa tera firme (spesífikamente manera kadushi i reptil). Islanan SSS ku klima tropikal ta forma parti di e arko di Antia Menor. Saba i Saba Bank, en partikular, ta konosí pa konsentrashon altu di espesie úniko (endémiko).

Ekoregion

[editá | editá fuente]
Islanan karibense (3) ta anfitrion di un hotspòt di biodiversidat.

Karibe Hulandes ta forma parti di e islanan karibense ku ta wòrdu rekonosí internashonalmente komo un di 36 di e asina yamá "hotspòt di biodiversidat" na mundu. Esaki ta un área geográfiko ku un diversidat altu di espesienan di mata i bestia ku no ta aparesé ningun otro kaminda na mundu, pero ku simultáneamente ta krítikamente menasá. Un di e kriterionan pa wòrdu designá komo un hotspòt ta ku por lo ménos 70% di e vegetashon original a bai pèrdí.

E biodiversidat terestre di e seis isla ta limitá, pero e diversidat di mas grandi ta hañá den osean ku un supestimashon di 5.300 espesie marino registrá. En komparashon, a lo ménos 12.000 espesie marino ta konosí pa eksistí den region Karibe. E islanan ta kubri en total 7% di superfisie di Tera, tòg nan ta habitá mas ku 20% di biodiversidat mundial.

protekshon

[editá | editá fuente]

Tratadonan internashonal di konservashon di naturalesa (manera CBD, CITES, CMS, RAMSAR, i protokol-SPAW) ta rekerí pa mónitòr i raportá tokante espesie i habitatnan. For di 2010, Boneiru, Saba, i Sint Eustatius ta direktamente kai bou di legislashon hulandes. E implementashon di obligashon internashonal i konservashon di naturalesa ta wòrdu koordiná dor di gobièrnunan insular den kooperashon ku ministerio di Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), i Infrastructuur en Waterbeheer (I&W).

STINAPA ta den proseso pa saka tur kabritu for di Parke Nashonal Washington Slagbaai (Proyekto Parke Bunita)[3]
STINAPA ku ayudo di gruponan di boluntario ta tene populashon di Pterois volitans (ingles: Lionfish) kontrolá.[4]

Aruba, Kòrsou, i Sint Maarten ta apliká nan propio lei i maneho nashonal. Adishonalmente, un akuerdo di Reino kompleto ta sigura kooperashon riba tereno di biodiversidat marino i peska entre e kuater pais: Hulanda, Aruba, Kòrsou, i Sint Maarten.

Na Boneiru, tin mas ku 200 espesie protehá, manera raton di anochi (Leptonycteris curasoae) konosiderá komo e polinisante mas importante pa kadushi, espesie di wayaká (Guaiacum) ta proveé sombra i a wòrdu kosechá na gran eskalo den siglo diesocho i diesnuebe, i kaku (Anolis bonairensis) su markashonnan distinto ta permiti'é kamuflá den palu i matanan lokal.[3]

Espesie invasivo

Espesie invasivo por superpopulá òf desplasá espesienan lokal, loke ta kondusi na un empeoramentu general den habitatnan lokal, biodiversidat, i kapasidat di rekuperashon.[5]

Empeoramentu di habitat

Entre 1937 i 2016, e poblashon total humano di islanan habitá di ABC a mas ku tripel; for di 90 mil pa mas ku 280 mil persona. Tambe, e desaroyo di hotel pa ku e kantidat kresiente di turista a resulta enorme. Desde 1986, no tur espesie raportá for di e islanan dor di Horace Burrington Baker (1922) i Wagenaar Hummelinck (1930 i 1936–1937) a wòrdu hañá atrobe. Aruba ta mustra e disminushon mas extremo pa ku distribushon di espesie. E presensia di sierto espesie na Aruba ta relevante pa ku e poblashon global. Un ehèmpel di un espesie masha raro ta Setidiscus crinitus, un sòldachi terestre.[6]