Blockchain

Un blockchain (lit. kadena di blòki) ta un sistema pa almasenamentu di dato den un kadena di blòki, kaminda blòkinan no por wòrdu modifiká. Blòki por wòrdu agregá solamente na final di e kadena. Un blòki ta kontené algun transakshon, ku ta e resultado di petishon i komandonan di transakshon emití.
E poseshon di un kantidat di kriptovaluta riba blockchain ta surgí na e momentu ku un suma ta wòrdu transferí, esaki ta resulta den un asina yamá output-transakshon, ku ta wòrdu registrá den un blòki nobo. Si e propietario gast'é òf kombertí esaki, e ta wòrdu registrá tambe den un blòki nobo, kaminda e registrashon anterior no por wòrdu kambia, pero no ta representá e poseshon mas. Ora di ehekutá un transakshon, tur siguiente blòkinan ta wòrdu kontrolá pa sigurá ku e suma no a sali kaba.
Banda di transakshon, blockchain por kontené otro dato tambe, manera akta di propiedat, palabrashon òf mensahenan personal. Un karakterístika di blockchain ta ku e por funshoná sin un outoridat sentral. Esaki ta hasi'e imposibel pa falsifiká dato dor di korumpí un solo punto sentral. Implementashonnan konosí di blockchain ta inkluí, entre otro, Bitcoin, ku e kriptovaluta bitcoin (BTC), i Ethereum, ku e kriptovaluta ehter (ETH).
Un blockchain ta un sistema verifikabel den kua blòki susesivo ta interkonektá di tal manera ku, den práktika, e kadena por solamente wòrdu ekstendé òf partí. No ta posibel pa uni takinan individual. Blòkinan dividí (lila) ta forma kadenanan separá i no por bolbe uni na e kadena prinsipal (pretu). E diseño di un blockchain ta un ehèmpel di seguridat pa medio di diseño i konsenso desentralisá.
Smart contract
[editá | editá fuente]E naturalesa desentralisá pa ku teknologia di blockchain ta hasi'é adekuá pa ku uso di smart contract (lit. "kontrakt inteligente"). Un kontrakt inteligente ta un programa di kòmpiuter ku por (posiblemente independientemente) ehekutá un akshon predeterminá ora a kumpli ku sierto kondishonnan. Kontraktnan inteligente manehá nan propio database.
Ethereum a wòrdu diseñá for di kuminsamentu pa sostené kontrakt inteligente. E kontraktnan aki por risibí i transferí un suma di ether independientemente, i ta usa e lenguahe di programashon, Solidity (e ta Turing-kompleto). Despues, Bitcoin tambe a introdusí e kapasidat pa kontrakt inteligente ku e lenguahe di programashon Simplicity.
Un posibel uso pa un kontrakt inteligente ta pa manehá un transferensia di balor. Por ehèmpel, un bendedó por pone un sertifikado propietario, manera un kas den un kontrakt inteligente, miéntras ku e kumpradó ta transferí e kantidat di kriptovaluta korespondiente. Unabes ku tur dos a wòrdu traspasá i kualke tempu pa pensa a kaduká, e sertifikado ta wòrdu traspasá pa e kumpradó i e suma pa e bendedó.
Kontrakt inteligente por wòrdu usá pa mas aplikashonnan, manera loteria, almasenamentu di dato, emishon di kriptovaluta nobo, òf Inital coin offering (ICO; lit. "oferta inisial di moneda").
Un riesgo di kontrakt inteligente ta ku nan ta aksesibel pa públiko i pues atraktivo pa hacker. Miéntras ku blockchain mes no por wòrdu manipulá, meskos no por wòrdu bisa pa e kontraktnan inteligente. P'esei, kada funshon di e kontrakt mester ta programá den tal manera ku solamente esnan outorisá ta benifisia. Ademas, dato den kontrakt inteligente tambe ta públiko. E último vulnerabilidat aki por wòrdu evitá dor di warda solamente dato kodifiká.
Referensia
|