Jump to content

CITES

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
CITES
Idioma di obra/nomberIngles, franses, spaño Editá
Fecha3 mart 1973 Editá
Wèpsait ofisialhttps://cites.org/ Editá
Effective date1 yüli 1975 Editá
Amended byAMENDMENT TO ARTICLE XI, PARAGRAPH 3, SUB-PARAGRAPH (a) OF THE CONVENTION ON INTERNATIONAL TRADE IN ENDANGERED SPECIES OF WILD FAUNA Editá
DepositarySwiss Federal Council Editá
Maintained bySecretariat of the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora Editá
Law identifier昭和55年条約第25号 Editá
Paisnan ku a ratifiká e Tratado di CITES

Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (“Konvenshon riba Komersio Internashonal di Espesienan den peliger di Ekstinshon di Founa i Flora Salvahe"), abreviá CITES ta un tratado internashonal.[1] E meta prinsipal di e tratado ta sigura ku komersio internashonal di animal i mata salvahe no ta pone nan eksistensia den peliger. Esaki ta wòrdu hasi pa medio di un sistema di permiso di importashon i (re)eksportashon.

E tratado ta data di 1973 i a bai na vigor na 1975. Te ku 2016 el a wòrdu ratifiká pa 183 pais. Den e tratado tin reglanan stipulá pa protehá alrededor di 5.800 espesie di animal i 30.000 espesie di mata. Pa e espesienan aki a traha tres lista komo anekso, indikando nan nivel di protekshon.[2] Nan ta:

  • Lista I: espesie ku ta menasá ku ekstinshon i pues no por tuma for di naturalesa pa eksportashon. Algun ehèmpel: bayena i dòlfein, olifanti, rinoceronte, hopi espesie di makaku, tiger, hopi espesie di lora, turtuga, lagadishi, Agave parviflora, Aloe rauhii, i Vanda coerulea.
  • Lista II: espesie por wòrdu eksportá solamente si un pèrmit di CITES a wòrdu emití. Esaki ta inkluí, por ehèmpel, hopi espesie di predadó i krokodel, tur kolebra gigante, vários molusko, hopi espesie di koral, i e sukulentenan Didierea madagascariensis i Didierea trollii di Madagascar. Sientífikonan ta evaluando kontinuamente si ainda por emití pèrmitnan.
  • Lista III: espesie ku nan eksportashon ta wòrdu monitoriá dor di e pais kaminda e espesie tin presensia i ta pidi asistensia di otro paisnan.

No solamente e animalnan bibu i matanan di e espesie designá ta wòrdu protehá, pero tambe produktonan manera webu, pluma, rais òf (eskulturanan di) palu ta wòrdu protehá.

CITES ta aplikabel solamente pa e trafikashon (internashonal) di espesienan protehá, no pa protekshon lokal. Paisnan ku ta parti di e tratado di CITES ta obligá pa implementá legislashon nashonal ku ta protehá espesienan salvahe protehá.

Dor ku e listanan anekso di CITES ta referi solamente na espesienan den peliger di trafikashon, hopi biaha e listanan aki no ta korespondé ku e Lista Kòrá di IUCN. Pues, un espesie (krítikamente) menasá ku ekstinshon no nesesariamente ta un espesie (striktamente) protehá.

CITES na Karibe Hulandes

[editá | editá fuente]
Produktonan traha di kueru di reptil
Sertifikado di Austria di un turtuga mediteraneo

Reino Hulandes ta forma parti di e Konvenio di CITES, i e tratado ta aplikabel tambe na Karibe Hulandes: Aruba, Kòrsou, Boneiru, Sint Maarten, Sint Eustatius, i Saba. Kada isla tin su propio base legal pa implementá e obligashonnan di CITES, ku ta inkluí kontrol riba (re)eksportashon i importashon di espesie protehá manera koral, reptil, orkidia, i otro. Ku e implementashon di CITES a pone fin na e kontrabanda di animal i mata, partikularmente para i kueru di reptil, for di Venezuela i Colombia via Aruba i Kòrsou.[3][4]

Aruba ta forma parti di e Konvenio di CITES desde dia 29 di mart 1995. E Departamento di Naturalesa i Medio Ambiente (DNM) ta e outoridat nashonal pa implementashon i monitor. Eksportashon di ophetonan protehá, manera koral, karkó (Lobatus gigas, antes Strombus gigas) i sierto mata salvahe ta prohibí òf suheto na reglanan strikto.

Desde dia 30 di novèmber 1999 Antias Hulandes, forma tempu ei pa e sinku otro islanan di Karibe Hulandes, a implementá e Konvenio di CITES. Na Kòrsou, e kuerpo enkargá pa su implementashon ta e Ministerio di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa. E pais tambe a prohibí eksportashon di varios produkto di orígen natural, inklusivo di koral i karkó.

Den 2010, "Wet grondslagen natuurbeheer & -bescherming BES"[5] a kuminsa reglá implementashon di CITES den Boneiru, Sint Eustatius i Saba. E lei aki ta stipulá prohibishon di eksportashon di animal i mata protehá bibu of morto, inkluso pa Hulanda, sin permiso ofisial.[6] Koral i karkó ta protehá striktamente. Den Hulanda Karibense tin kasi 200 espesie ku ta menshoná riba e listanan I òf II di CITES.

E tabla aki bou ta duna un resumen di e leinan lokal, outoridatnan ku ta otorgá pèrmit i entidatnan ku ta enkargá pa hasi kontrol i enforsa e leinan riba kada isla. Den varios kaso eksportashon sin pèrmit ta prohibí, i violashon di e reglanan aki por kondusí na but i/òf persekushon penal.

Implementashon di CITES den Karibe Hulandes
IslaLeinan CITES lokalOutoridat pa pèrmitKuerpo di kontrol
i enforsamentu
Nota
 Aruba* Lv Natuurbescherming (2007)
* Landsbesluit CITES
Departamento di Naturalesa y Ambiente (DNM)Duana, KPA, DNMLeinan nashonal ta regulá exportashon di espesie protehá, inkluyendo koral.
 Kòrsou* Lv Grondslagen Natuurbeheer & -bescherming (1998)
* Uitvoeringsbesluit CITES
Departamento di Maneho AmbientalDuana, polisExportashon di flora i founa protehá ta regulá; koral no por eksportá sin pèrmit.
 Boneiru* Wet natuurbeheer & -bescherming BES (2010)
* Besluit uitvoering CITES BES
LVV Bonaire ku Servisio di Reino Hulanda Karibense (RCN)RCN, duana, polisVarios espesie ta bou di protekshon; eksportashon di espesienan riba lista ta eksigí pèrmit.
SabaSaba Conservation Foundation (SCF) ku RCNSCF, duana, polisEspesie marino den protekshon spesial; eksportashon pa investigashon eksigí pèrmit.
Sint EustatiusSTENAPA ku RCNSTENAPA, duanaFlora i founa protehá; eksportashon ta eksigí pèrmit.
Sint Maarten* National Decree to Implement CITES Obligations under the Kingdom CharterNature Foundation Sint MaartenDuana, polis, Nature FoundationPèrmit ta nesesario; enforsamentu ta den desaroyo.

Espesie protehá den Karibe Hulandes

[editá | editá fuente]
Karkó

Den Karibe Hulandes, hopi di e siguiente gruponan di organismo ta protehá bou di CITES:

  • Koral (p.e. Acropora palmata)
  • Karkó (Lobatus gigas)
  • Turtuga marino (Cheloniidae i Dermochelyidae)
  • Kadushi i orkidia salvahe
  • Lora di Kòrsou (Amazona barbadensis) i Prikichi di Aruba (Eupsittula pertinax arubensis)
[editá | editá fuente]