Derechi di voto di hende muhé na Antias Hulandes
| Pais | Reino Hulandes |
|---|---|
| Lokalisá na | Antias Hulandes |
| Tema prinsipal | women's suffrage |
Derechi di voto di hende muhé na Antias Hulandes (desde 2010 ‘parti karibense di Reino Hulandes’) a wòrdu introdusí na 1948 pa medio di derechi di voto universal.[1]
Introdukshon
[editá | editá fuente]Mientras ku hende muhé na pais madre, Hulanda, a atkerí derechi di voto pasivo na 1917 i derechi di voto aktivo na 1919, den e parti karibense di Reino esaki a tuma lugá despues. Na 1865, dos aña despues di abolishon di sklabitut, gobièrnu hulandes a introdusí un reglamento gubernamental pa mayó outonomia den e kolonianan Sürnam i Kòrsou i Dependensianan (e nòmber kolektivo pa e islanan Aruba, Boneiru, Kòrsou, Sint Eustatius, Sint Maarten, i Saba te ku 1936).[2]
Ku introdukshon di e sistema konstitushonal nobo di 1937, Kòrsou i Dependensianan a haña un parlamento kolonial: Staten van het gebiedsdeel Curaçao.[3][4] Hende hòmber a haña derechi di voto limitá i hende muhé di 25 aña bai ariba a haña derechi di voto pasivo.[5] Na 1948, despues di reforma konstitushonal, e palabra ‘maskulino’ a wòrdu kita for di e lei elektoral i derechi di voto universal a keda introdusí pa hende hòmber i muhé di 23 aña bai ariba.[6][1]
Lucha di hende muhe pa derechi di voto
[editá | editá fuente]Lucha pa derechi di voto
[editá | editá fuente]Den Kolonia Kòrsou, e lucha pa derecho di voto universal tabata basá tanto riba sekso komo kolòr di kueru.[5][7] Derechi di voto a wòrdu introdusí na Sürnam na 1865, pero e islanan no tabatin derechi di vota[5] ni un órgano representativo elekto.[2] Den añanan 1870, varios opinionnan den korant tabata pidi pa amplia e derechi di voto, inkluso pa hende pretu.[1] Hurista Moises da Costa Gomez a argumentá den su tesis di doktorado ku e poblashon di Kòrsou meresé derechi di voto universal. Dia 1 di aprel 1937, pareu ku e konstitushon nobo, a introdusí un sistema limitá di voto.[4]
Derechi di voto pasivo
[editá | editá fuente]Na Hulanda, Parlamentario Betsy Bakker-Nort a defendé e derechi di voto pa hende muhé. Minister di Kolonianan, Hendrik Colijn, no tabata na fabor. El a skirbi den un dokumento pa parlamento ku "pa un sosiedat polítikamente primitivo manera Antias mester konsiderá e derechi di voto di hende muhé komo indeseabel."[8] Pero Bakker-Nort a proponé un amienda na 1936. Den un diskurso den Tweede Kamer, el a bisa: "Pero, señor Presidente, e hende muhénan den Antias no ta parti di e pueblo? no ta parti di e nashon? Esei ta parse di ta e kaso, ya ku e mesun Minister aki ta kere ku berdadero representashon popular por eksistí na Antias sin ku bos di hende muhé ta wòrdu skuchá."[2] Ku esaki a introdusí, den e promé reglamento elektoral di Kòrsou di 1937, un sistema di senso i kapasidat di voto limitá, kaminda hende hòmber a atkerí derechi di voto aktivo for di edat di 25 aña i hende muhé a atkerí derechi di voto pasivo for di e edat di 25 aña, basta ku e votadó kumpli ku kontribushon di belasting i a kompletá un minimo di seis aña di enseñansa.[2] Ku voto pasivo e hende muhé por postula komo kandidato, pero no vota. Den sosten di esaki, Hendrik Colijn a skirbi ku e promé reglamento elektoral a tene kuenta ku e echo ku pa e gran mayoria di e poblashon e ehersisio di derechinan polítiko tabata algu kompletamente nobo.[9]
Derecho di voto aktivo
[editá | editá fuente]Despues di e introdukshon di derechi di voto pasivo, hende muhé di tur ramo di bida a kuminsá organisá. Den e ala femenino di Partido Nashonal di Pueblo a nase e grupo Damanan di Djárason, liderá pa Clarita da Costa Gomez, Thelma Römer-da Costa Gomez, y Mena van West-Davelaar. Nan a bai porta pa porta pa kolektá firma i eduká hende muhé tokante e importansia di derechi di voto.[2][5] Luchadonan pa Derechi di Voto pa Hende Muhe,[5] un grupo di hende muhé dirigí pa e presidente di e ala di hende muhé di Partido Katóliko di Pueblo (KVP), Adèle Rigaud, a traha pa plama informashon tokante derechi di voto universal bou di e hende muhénan di Kòrsou. Nan a rekohé firma pa un petishon pa derechi di voto di hende muhé dirigí na Tweede Kamer.[1] Nan a siña muhénan kon pa vota usando kabina di votashon, karchi i pòtlot.[5] E archivo di dokumentonan di Adèle Rigaud ta forma parti di e kolekshon di Archivo Nashonal Kòrsou.[2]
Durante e último añanan di Di Dos Guera Mundial, e diskushon tokante si mester introdusí derechi di voto universal si òf nò a intensifiká den korantnan diario i semanal.[1] Huntu ku e Damanan di Djárason, e grupo di Adèle Rigaud a traha pa entregá petishonnan ku ta sostené derechi di voto di hende muhé. Den kuater dia nan a kolektá riba mil firma i dia 26 di februari 1948 nan a manda un karta pa Promé Minister Louis Beel: "Ku debido respet, suscritonan, residente femenino di Kòrsou, di tur rango, puesto i di diferente kreensia, ta ekspresa ku en konekshon ku e proksimo revision di Konstitushon nan lo kier duna Kòrsou nan pleno poder; ku nan ta deseá di hasi esaki no solamente den seno di famia, pero tambe a traves di e urna, pa asina ehersé nan influensia riba e representashon benidero."[2]
Derechi di voto universal i elekshon
[editá | editá fuente]Parlamento Kolonial di Kòrsou a entregá na Minister Jonkman n memorandum di konseho indikando ku nan tabata pará tras di derechi di voto di hende muhé suheto na sierto kualifikashonnan. Minister Jonkman a proponé pa laga e reglamento elektoral determiná si hende muhé lo haña e derechi di vota.[10] Den un memorandum di kontesta na mart 1948, Minister Jonkman ta skirbi, "Pa loke ta trata e regulamento di derechi di voto di hende muhé, e tabata parse konsehabel pa tene kuenta, pa e tempu ei, ku e sirkunstansianan real den teritorionan di Antias, kaminda gruponan di poblashon ta eksistí ku un punto di bista diferente fo'i esnan orienta riba e mundo oksidental riba e posishon di hende muhé den sosiedat."
Sinembargo, durante e debate riba e amienda di Konstitushon di Kòrsou dia 16 di mart 1948, parlamento hulandes a aprobá derechi di voto universal pa tur siudadano di Antia Hulandes di 23 aña bai ariba. Huntu ku hende hòmber, hende muhé a haña derechinan polítiko ilimitá, danki na un amienda di Corry Tendeloo,[2] ku a haña sosten di henter grupo parlamentario di KVP.[10] Dia 17 di mart 1949 hende muhénan antiano a bai urna elektoral pa promé biaha.