Jump to content

Enseñansa na Aruba

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
(Bo a yega aki pa via página Educacion na Aruba)
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Klas di un scol pa muchanan cu tin dificultad pa siña (1964)

Enseñansa ta ocupa un funcion importante den e desaroyo di Aruba. Diariamente tin bintidos mil studiante ta atende scol na Aruba. Pa ley enseñansa ta obligatorio pa muchanan entre 4 pa 18 aña, unda minimalmente te 16 aña mester bay scol. Aruba ta conta mas cu 80 scol pa enseñansa regular y special cu ta cay bou di e ley di enseñansa y supervision di Departamento di Enseñansa. Esaki no ta e caso pa enseñansa pre-escolar como e gran parti di enseñansa pa adulto. En principio tur scol ta habri pa alumnonan di tur denominacion. E idioma di instruccion ta Hulandes y desde 2009 tin na algun scol un proyecto piloto basa riba idioma materno Papiamento como idioma di instruccion, e asina yama Scol Arubano Multilingual (SAM). Den e aña escolar 2015/2016 e scolnan aki a yega na 21.381 alumno y 1.456 docente.[1] E sistema di enseñansa na Aruba conoce diferente nivel y tipo di scol.

Structura di enseñansa

[editá | editá fuente]

Scol preparatorio

[editá | editá fuente]

Enseñansa preparatorio ta duna les na muchanan di 3.5/4-7 aña y ta habri pa muchanan di 3.5-4 aña bay ariba. Enseñansa pre-escolar ta habri pa e grupo di edad 0 pa 4 aña y ta sirbi tambe como crèche.

Scol preparatorioDirectivaDistricto
1Agnes KleuterschoolS.K.O.A.Noord/Tanki Leendert
2AngloS.K.O.A.Oranjestad
3Ayo KleuterschoolS.K.O.A.Paradera
4Arco Iris KleuterschoolpublicoOranjestad
5Cayena KleuterschoolS.K.O.A.Noord/Tanki Leendert
6Colegio Conrado CoronelpublicoOranjestad
7Scol Xander Bogaerts
(antes Comm. Pieter Boerschool)
publicoSan Nicolas
8Faith RevivalS.O.A.Z.A.Oranjestad
9FonteinpublicoSan Nicolas
10Graf von Zinzendorf School KleuterschoolS.P.C.O.A.San Nicolas
11Imelda KleuterschoolS.K.O.A.Oranjestad
12Jacintha KleuterschoolS.K.O.A.Oranjestad
13J.N. AndrewsS.V.E.O.A.Oranjestad
14Mon Plaisir KleuterschoolS.P.C.O.A.Oranjestad
15Peutergroep PrikichiS.O.C.Noord
16Rayo di SoloS.K.O.A.San Nicolas
17Scol Prep. AuroraS.K.O.A.Noord/Tanki Leendert
18Scol Prep. Cacique AterimaS.K.O.A.Santa Cruz
19Scol Prep. KukwisaS.K.O.A.Savaneta
20Scol Prep. Nos ParaisoS.K.O.A.Paradera
21Scol Prep. Prome PasoS.K.O.A.Savaneta
22Scol Prep. TarcisiusS.K.O.A.San Nicolas
23Scol Prep. WashingtonpublicoNoord/Tanki Leendert
24Sint JanS.K.O.A.Santa Cruz
25TrupialS.K.O.A.Santa Cruz

Scol basico

[editá | editá fuente]
Scol Reina Beatrix na 2018

Normalmente ta inscribi muchanan pa enseñansa basico na edad entre 5,5 pa 6 aña. Sinembargo, riba peticion di e mayornan, e yiu por cuminsá scol na edac di cuater aña si e pasa e test di entrada. Fuera di enseñansa basico regular, Aruba conoce tambe enseñansa special, reparti den enseñansa pa muchanan cu tin dificultad pa siña (MLK); enseñansa pa muchanan cu tin hopi dificultad pa siña (ZMLK); enseñansa pa muchanan sordo y mudo.

Scol basicoDirectivaDistricto
1Cacique Macuarima SchoolS.K.O.A.Santa Cruz
2Colegio Cristo ReyS.K.O.A.San Nicolas
3Colegio Bon BiniS.K.O.A.Oranjestad
4Colegio Conrado CoronelpublicoOranjestad
5Colegio Hilario AngelapublicorSan Nicolas
6Colegio Laura Wernet PaskelS.K.O.A.Santa Cruz
7Colegio F.B. TrompS.K.O.A.Noord/Tanki Leendert
8Colegio Frere BonifaciusS.K.O.A.Oranjestad
9Colegio Ora UbaopublicoNoord/Tanki Leendert
10Colegio Pastoor KranwinkelS.K.O.A.Paradera
11Colegio Sagrado CurasonS.K.O.A.Savaneta
12Colegio San Hose
(Scol Arubano Multilingual)
S.K.O.A.Santa Cruz
13Colegio Santa FamiaS.K.O.A.Savaneta
14Colegio Santa FilomenaS.K.O.A.San Nicolas
15Colegio Santa TeresitaS.K.O.A.San Nicolas
16Scol Basico Xander Bogaerts
(antes Comm. Pieter Boerschool)
publicoSan Nicolas
17Faith RevivalS.O.A.Z.A.Oranjestad
18Graf von Zinzendorf SchoolS.P.C.O.A.San Nicolas
19Maria GoretticollegeS.K.O.A.Paradera
20MariaschoolS.K.O.A.Santa Cruz
21Mon PlaisirbasisS.P.C.O.A.Oranjestad
22O.L.V. FatimacollegeS.K.O.A.Oranjestad
23PaulusschoolS.K.O.A.San Nicolas
24Pius X schoolS.K.O.A.Oranjestad
25Prinses Amalia BasisschoolpublicoOranjestad
26RosacollegeS.K.O.A.Oranjestad
27RosariocollegeS.K.O.A.Oranjestad
28Scol Basico De SchakelS.O.C.Noord
29Scol Basico WashingtonpublicoNoord/Tanki Leendert
30Scol Primario KudawechapublicoNoord/Tanki Leendert
31Scol Reina BeatrixpublicoOranjestad
32Sint AloysiusschoolS.K.O.A.Noord/Tanki Leendert
33Sint AnnaschoolS.K.O.A.Noord/Tanki Leendert
34Sint Dominicus CollegeS.K.O.A.Oranjestad
35Sint FranciscuscollegeS.K.O.A.Oranjestad
36Sint MichaelschoolS.K.O.A.San Nicolas
Scol specialDirectivaDistricto
1Caiquetioschool (MLK)S.K.O.A.Savaneta
2Scol Dununman (ZMLK)S.V.G.A.Santa Cruz
3Scol Paso pa Futuro (MLK)openbaarOranjestad
4Scol Scucha NosS.S.A./F.E.P.O.Oranjestad
5Scol Soeur Juliette[2] (MLK)
(antes Emmaschool)
publicoParadera

Enseñansa avansa

[editá | editá fuente]
Scol di MAVO Julianaschool na Oranjestad (1947)
Filomena Collega na San Nicolas
Colegio Nigel Matthew na San Nicolas
Colegio Arubano na Oranjestad

Enseñansa avansa pa e gruponan di edad 12 te 15-17 aña ta reparti den:

  • enseñansa general secundario (MAVO); cu un ciclo basico di dos aña y un ciclo avansa di dos aña.
  • enseñansa profesional basico (EPB); cu a wordo introduci na 1995 pa reemplasa diferente tipo di scol vocacional despues di scol basico. E tin un ciclo basico y e ciclo di profesion y banda di dje e enseñansa pa aspirante. E ciclo di profesion ta reparti den: sector tecnico (T); sector economico (E); sector di cuido (V). E ta cay bao di un solo scol cu ta estableci tanto na San Nicolas como Oranjestad y ta cay bao di Stichting Educacion Profesional Basico (SEPB).
  • enseñansa general avansa; cu ta duna les riba nivel HAVO y di enseñansa preparatorio cientifico (VWO). E programa di estudio ta parti den un ciclo basico y un ciclo avansa.
Scol MAVODirectivaDistricto
1Ceque CollegepublicoNoord/Tanki Leendert
2C.G. Abraham de VeerschoolpublicoSan Nicolas
3Colegio San AntonioS.K.O.A.Santa Cruz
4Colegio San AugustinS.K.O.A.San Nicolas
5Filomena CollegeS.K.O.A.San Nicolas
6John Wesley CollegeS.P.C.O.A.San Nicolas
7JulianaschoolpublicoOranjestad
8La Salle CollegeS.K.O.A.Oranjestad
9Maria CollegeS.K.O.A.Oranjestad
10Mon Plaisir CollegeS.P.C.O.A.Oranjestad
11Schakel College[3]S.O.C.Noord
Scol EPBDirectivaDistricto
1EPB OranjestadS.E.P.B.Oranjestad
2EPB San NicolasS.E.P.B.San Nicolas
Scol HAVO/VWODirectivaDistricto
1Colegio ArubanoS.M.O.A.Oranjestad
2Colegio Nigel Matthew[4]
(antes Colegio San Nicolas)
publicoSan Nicolas
4Mon PLaisir College[5]S.P.C.O.A.Oranjestad
3Schakel College[3]S.O.C.Noord

Enseñansa post secundario

[editá | editá fuente]

Enseñansa post secundario (MBO/HBO/WO) ta reparti den:

  • Enseñansa Profesional Intermedio (EPI) conoce cuater tipo di specialisacion: unidad ciencia y tecnologia (CT); unidad salubridad & servicio (SS); unidad hospitalidad y turismo (HT); unidad economico (E). E ta cay bao di un solo scol cu ta estableci na Oranjestad y ta cay bao di Stichting Educacion Profesional Basico (SEPB).
  • Estudio pa maestro di scol ta wordo ofrece pa Instituto Pedagogico Arubano (IPA). IPA ta forma docente profesional pa drenta scol preparatorio, primario y secundario. IPA tin specialisacion pa bira docente di preparatorio (kleuter), primario (scol basico). Pa bira docente di scol secundario tin actualmente Bachelor y Master Papiamento, IK (informatiekunde) y CKV (Culturele & Kunstzinnige Vorming). Na aña 2007 IPA a start sali cu e seccion di Movecion y Salud (M&S).
Entrada di Universidad di Aruba
  • Universidad di Aruba (UA) ta un instituto na nivel academico cu varios facultad: Facultad Huridico (JF); facultad Financiero-Economico (FEF), facultad Hospitalidad y Maneho Turistico (FHTMS) facultad Arte y Ciencia (OGM y SW&D).
  • Enseñansa pa adulto pa esnan cu no ta bay scol mas di 15 aña pariba.

Programa di incorporacion

[editá | editá fuente]
  • Programa di incorporacion pa enseñansa basico. E programa di incorporacion ta un proyecto di Departamento di Enseñansa y ta cay bou di Directiva di Scol Publico. Pa casi diescuatro aña ta existi na cinco scol basico publico un programa special pa guia mucha cu un otro idioma di cas, e asina yama PRISMA-project. Y desde 2002 e programa aki ta existi na algun dependances. Na principio e meta di e proyecto di Prisma tabata solamente pa yuda e muchanan cu un otro idioma na cas cu no ta Papiamento of Hulandes, pa nan por domina den un tempo relativamente corto e idioma Hulandes. Na 2001 a scohe pa e dependances ora cu a descubri cu tin hopi mucha stranhero bibando na Aruba y cu no ta bay scol. Desde e momento ey e fluho di mucha stranhero pa Aruba a aumenta bastante. A scohe pa guia nan den e dependances, p’asina no pone un peso extra ariba e scolnan regular y e maestronan na e scolnan aki. Di e forma aki e maestronan por a duna mas atencion na e muchanan naci na Aruba. Pero den transcurso di aña mas y mas mucha Arubiano a haya ayudo extra den e idioma Hulandes pa medio di e metodo di Prisma. Hulandes ta y lo keda pa e muchanan Arubiano un idioma stranhero y lo no bira nunca nan prome idioma di cas of lenga materno.
  • Acercamento Tin dos manera di acercamento: Na e scolnan basico publico ta saca e alumnonan di Prisma for di klas ora di les di Hulandes y di lesamento. Durante nobenta minuut nan ta haya les di Hulandes y lesamento segun e metodo di Prisma den un local apart. Despues nan ta bay nan klas bek y ta sigui atende e otro lesnan cu nan compañenan di klas. Si resulta necesario, nan ta sigui cu “Taal en Lezen” segun e programa di Prisma te ora cu nan no tin mester di ayudo adicional. E scolnan publico ta traha cu rooster semanal cu ta reparti segun edad. E grandura di e grupo segun edad por varia pa cada “blokuur”; E Dependances ta scolnan apart na unda gran parti di mucha stranhero entre 8 y 13 aña ta reparti den grupo fiho di maximalmente 15 alumno pa klas. E klasnan ta reparti segun edad. Durante henter un aña escolar e alumnonan ta den un Prisma klas. Durante henter e aña ey nan ta haya solamente e idioma Hulandes y lesamento segun e metodo di Prisma. Fuera di esey nan ta haya tambe e mesun metodo di 'rekenen' igual na e otro scolnan basico. Despues di un aña nan ta pasa pa un scol basico of scol avansa igual cu e muchanan di Aruba.
  • Programa di incorporacion pa studiantenan secundario: Desde 2002 ta acepta hoben entre 14 y 18 aña cu un idioma stranhero apart na un dependance. Cu ayudo di un programa special nan ta haya preparacion durante un aña escolar pa despues nan pasa over pa enseñansa avansa. Esaki por ta MAVO den dia, scol anochi of EPB. Ta reparti e alumnonan aki tambe den grupo di 15 pa klas.

Splicacion

[editá | editá fuente]
  • S.E.P.B.: Stichting Educacion Profesional Basico
  • S.K.O.A.: Stichting Katholiek Onderwijs Aruba
  • S.M.O.A.: Stichting Middelbaar Onderwijs Aruba
  • S.O.A.Z.A.: Stichting Onderwijs van de Advent Zending Aruba
  • S.O.C.: Stichting Onderwijs Combina
  • S.P.C.O.A.: Stichting Protestants-Christelijk Onderwijs Aruba
  • S.S.A./F.E.P.O.: Stichting Slechthorenden Aruba
  • S.V.E.O.A.: Stichting Volle Evangelie Onderwijs Aruba
  • S.V.G.A.: Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba

Mira tambe

[editá | editá fuente]