Jump to content

Enbehesementu di poblashon

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Enbehesementu di poblashon
Piramit di poblashon mundial di 1950 te 2100 (proyekshon) (ONU, Perspektivanan di Poblashon Mundial 2017)
Persentahe di poblashon mundial riba 65 aña
di 1950 pa 2050
Mapa mundial di e edad promedio na 2021

Enbehesementu di poblashon (hulandes: vergrijzing; ingles: ag(e)ing population) ta referí na un kambio struktural den e komposishon di e poblashon, kaminda e proporshon di hende grandi ta baha — inkluyendo partikularmente hende di 65 aña òf mas — i e edat promedio di e poblashon ta oumentá. E término ta originá for di demografia y ta indiká un proseso ku por tin gran impakto sosial, ekonómiko i polítiko.

E fenómeno ta wòrdu presentá gráfikamente den un piramit di poblashon, kaminda e forma ta kambia for di un piramit “tradishonal” (ku hopi mucha na e base di e piramit) pa un struktura mas rektangular òf asta inverso, propio di un poblashon ku ta enbehesé.

Enbehesementu di poblashon ta okurí ora:

  • e tasa di nasementu ta baha,
  • e speransa di bida ta oumentá, i
  • a largo plaso e poblashon total mes ta bira mas chikitu (denatalisashon).

Si denatalisashon no wòrdu kompensá pa (in)migrashon, un bahada kontinuo di e poblashon por tuma lugá.

Situashon mundial

[editá | editá fuente]

Enbehesementu di poblashon ta un proseso mundial, pero e velosidat i magnitut ta varia segun region. E paisnan mas desaroyá tambe tin poblashonnan mas bieu ya ku nan siudadanonan ta biba mas largu. Paisnan ménos desaroyá tin poblashonnan muchu mas hòben. Na 2100, segun investigashon dirigí pa Universidat di Washington, 2.4 bion hende lo ta riba edat di 65 aña, kompará ku 1.7 bion bou di edat di 20 aña.[1]

Den hopi pais oropeo i asiátiko, manera Hapon, Italia i Alemania, e tasa di nasementu ta partikularmente abou, resultando den poblashonnan ku ta enbehesé rapidamente. Den e paisnan aki, e proporshon di hende di 65 aña òf mas tin tendensia pa oumentá konsiderabelmente den e desenionan binidero. Na Hulanda, por ehèmpel, ta wòrdu antisipá ku kada bes mas region i munisipio di e pais lo bai eksperensiá bahada den e kantidat di residente i den e nùmero di kasnan habitá den futuro serkano. Den algun region, manera den sùit di provinsia di Limburg, e desaroyo aki ta bisto kaba.[2][3][4]

Na Merka i Canada, e tendensia ta mas moderá. Migrashon ta kompensá parsialmente e bahada di nasementu, pero aun asina, enbehesementu ta keda un reto pa politika sosial i salú.

Na Sur Amérika, paisnan manera Chile, Uruguay i Argentina ta eksperensiando enbehesementu mas lihé ku promé, prinsipalmente pa motibu di e bahada rapido di e tasa di nasementu. E otro paisnan suramerikano, manera Perú, Colombía i Brasil, aún tin un poblashon relativamente hoben, pero nan ta siguiendo e mesun direkshon demográfiko.

Den region di Karibe, enbehesementu di poblashon ta birando un fenomeno notabel. Na e islanan, manera Kòrsou, Aruba i Barbados, kombinashon di tasa di nasementu abou, migrashon di hóbennan pa estudio òf trabou, i oumento di speransa di bida ta kontribuyendo na un oumento relativamente rápído di e proporshon di hende grandi den e poblashon.

Mira tambe

[editá | editá fuente]