Jump to content

Ernesto Rosenstand

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Ernesto Rosenstand
Imagen desea: Ernesto Rosenstand
Informacion basico
Nacemento  4 di maart 1931
 Colombia
Fayecimento  9 di augustus 2016
 Aruba
Lenga materno  Spaño
Informacion profesional
Ofishi docente, poeta, escritor, actor
Disciplina poesia, cuenta, novela, comedia
Obra
Genero prosa, teatro, literatura hubenil
Movemento Indjanismo
Lenga literario Papiamento, Spaño
Obra notabel Macuarima (1971)
Otro informacion
Distincion Premio Cadushi di Cristal (1999), Cabayero den Orden di Oranje-Nassau (1979)
dbnl-profiel
[Edita Wikidata] · [Manual]

Ernesto Enrique Rosenstand (☆ 4 di maart 1931 na Santa Marta - † 9 di augustus 2016 na Aruba) tabata un poeta, escritor, dramaturgo, actor y traductor Arubiano. Aunke su lenga materno tabata Spaño e tabata uza Papiamento casi exclusivamente pa su obra literario. E ta considera como un di e pionero mas influyente den desaroyo di teatro Arubano den siglo binti.

Biografia

[editá | editá fuente]

Na 1942, na edad di diesun aña, Ernesto Rosenstand a muda pa Aruba, caminda el a lanta na Oranjestad, den bario di Companashi.[1]

El a bay Mulo na Dominicus College y a studia pa maestro na Aruba. Na 1957 el a optené su certificado LO-Spaño. Rosenstand a traha como docente na De la Salle College (1958-1970), St. Augustinus College (1966) y Colegio Arubano (1966-1967).[2]

Den añanan 1950 e tabata contado di storia pa mucha na Radio Kelkboom, cual storianan a wordo compila den e bukinan Cuentanan Rubiano (1961) y Cuentanan pa un y tur (1965).[3] Fin di añanan 1960 el a cuminsa publica algun di su obranan literario den e revista Watapana (1968-1972) cu tabata circula bou di studiantenan Arubiano y Antiano na Hulanda.[1] E tabata skirbi hopi cuenta y texto pa comedia.

For di 1961 el a bira miembro activo di e grupo di teatro Mascaruba, pa cua el a haci traduccionnan di repertorio internacional y tambe a skirbi obranan original.[4] Su trabounan di e periodo aki tabata influencia pa e movemento di indjanismo, cu ta pone enfasis riba e pasado indigena di Caribe.[4]

Su obra teatral por wordo describi como socialmente comprometi, cu raisnan cultural y dirigi na conscientisacion di identidad. Dos di su obranan mas conoci di e tempo aki ta: Macuarima (1971) y Wadirikiri (1975). Den e obranan aki el a pone e bida y dignidad di e poblacion indigena na e centro di e naracion teatral.

El a combina teatro, poesia y prosa pa explora temanan manera identidad, desigualdad social, historia colonial y herencia cultural. Su trabou a yuda stimula un teatro Arubiano cu ta papia for di su propio realidad. Mediante su dedicacion na Papiamento como idioma literario, el a reforsa e posicion di e idioma den arte dramatico y literatura di Aruba.

Teatro Experimental Arubano

[editá | editá fuente]

Na 1978 Rosenstand a funda Teatro Experimental Arubano (TEA).[2] Cu e grupo aki su meta tabata pa produci teatro serio basa riba temanan Arubiano, desaroyando textonan original den colaboracion cu e actornan mes.

Su enfoke tabata innovador: hopi biaha el a traha cu material salí for di e grupo di actor, integrando experencianan real den dramaturgia. E temanan di su obra despues tabata fuertemente social, cu atencion special pa grupo marginalisa y esnan menos afortuna den sociedad.[4]

Ademas di su trabou pa adulto, Rosenstand a skirbi tambe pa e grupo di teatro pa mucha Chi-ku-cha.[2] El a keda activo como escritor di prosa y poesia te despues di su retiro, manteniendo Papiamento como su casi unico idioma literario.

Grupo Literario Arubano

[editá | editá fuente]

Hunto ku Digna Laclé-Herrera, Rosenstand a funda Grupo Literario Arubano na 1979. E iniciativa aki a contribui significativamente na promocion di literatura local y na fortalecemento di identidad cultural Arubano.

  • Macuarima (1971)
  • Wadirikiri (1975, musical)
  • Wantapa! tapa!… Ha!… Ha!…Ha! (1981, obra hubenil)
  • Kudawecha a keda sheu (1982, obra hubenil)
  • Kiko ta di nos (1982)

Prosa y poesia

[editá | editá fuente]
  • Cuentanan Rubiano (1961)
  • Nos ta topa na park (1963)
  • Cuentanan pa un y tur (1965)
  • Tur cos a keda atras (1965, novela cortico)
  • Bo felicidad ta cerca mi (adaptacion di e leyenda medieval Hulandes Beatrijs)
  • Un anhelo sin fin (1982)
  • Companashi, Cronica di recuerdonan scondi (2005)
  • Shinishi di olvido (2006, antologia, Editorial Charuba)
  • E soño di Wawa (2006, novela hubenil)
  • Wawa den mondi (2007, novela hubenil)
  • La Gitana Lusitana (novela na Spaño)
  • Refrescando nos Papiamento (2013, UNOCA)
  • Nos Cultura (2014)