Jump to content

Guera spañó-merikano

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Guera spañó-merikano
Guera spañó-merikano
Fecha  25 aprel 1898  11 ougùstùs 1898
Lugá  Laman Karibe
Imágennan riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
[Editá Wikidata] · [Manual]

Guera spañó-merikano tabata un konflikto militar entre Spaña y Estadonan Uni di Amérika ku a dura di aprel pa ougùstùs 1898. E guera a surgá ora ku Merka a intervení den Guera di Independensia kubano (1895–1898). E derota di Spaña i siguiente pèrdida di su último teritorionan ultramar merikano i asiátiko a duna lugá na e término Desastre del 98 (lit. "desaster di 98") na Spaña.

Despues di e derota, Spaña a perde Cuba (ku a bin bou kontrol di Merka), Puerto Rico, Filipinas, i Guam (dependensia teritorial di Merka). E restu di teritorionan Spañó den osean pasífiko a wòrdu bendi na Imperio aleman pa medio di Tratado spañó-aleman di dia 12 di februari 1899. Ademas, Spaña a traspasá su último archipiélagonan, islanan Mariana (ku eksepshon di Guam), Palau i islanan Caroline, pa Alemania komo interkambio di 25 mion peseta (17 mion mark).

Siglo 19 a marka un periodo di kaida evidente pa ku Imperio spañó, miéntras ku Merka a desaroyó for di un estado resien fundá pa un poder regional di tamaño mediano. Na Spaña, e kaida a wòrdu aselerá pa invasion Napoleoniko, ku a kondusí e Guera di Independensia spañó-merikano. Despues instabilidat polítiko (golpi di estado, revolushon i gueranan sivil) a debilitá e pais tantu sosial komo ekonómiko. Spaña su kapasidat limitá defensivo na su kolonianan ultramar a bira kla durante e Krísis di Caroline di 1885.

Kontrali, Merka a ekspandé teritorial den transkurso di siglo 19, tantu pa medionan polítiko-ekonómiko (manera e kompra di teritorionan, manera Louisiana i Alaska) i pa medionan polítiko-militar (guera kontra Mexico, destrukshon di pueblo indígena, i Guera indjan).