Jump to content

Idioma Spaño na Aruba

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Idioma Spaño na Aruba
Supkategoria dispaño, Idioma na Aruba Editá
PaisReino Hulandes Editá
Situá na teritorio administativoAruba Editá

Na Aruba e presencia di idioma Spaño ta significativo. E pais Caribense, cu Hulandes y Papiamento como idiomanan oficial, tin un gran cantidad di hablante di Spaño. Segun e censo di 2000, Spaño, cu ta e idioma mas papia den Caribe, ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento.

Hablante di Spaño

[editá | editá fuente]

Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan idioma materno.[1] Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.[2] Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di Colombia, 4.1% Republica Dominicano, 3.2% Venezuela i 1.1% Peru.[3] Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico idioma.

Spaño den bida publico

[editá | editá fuente]

No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba.

E isla su proximidad cu Venezuela y Colombia y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.[4] Segun Hartog e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.[5]

Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.[6][7] Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di Latino America den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño.

Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño.

Iglesia catolico cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño.

Aspectonan sociolinguistico

[editá | editá fuente]

Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.[8]

Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e turismo entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano.

E multilingualismo na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un diglosia dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental.

Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21

[editá | editá fuente]

E idioma oficial Papiamento ta un idioma crioyo cu ta nace durante e periodo colonial for di e influencia Spaño, Portugues, Hulandes, Ingles, Frances i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.[9] E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña 1636.[5]

Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi Arubiano ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenece.[10]

Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.[11]

Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.[10] Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra neologismonan sin perde su esencia.

Mira tambe

[editá | editá fuente]