Salta pa kontenido

Idioma Spaño na Aruba

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Idioma Spaño na Aruba
Spanish language in an area
Supkategoria dispañó, Idioma na Aruba Editá
PaisReino Hulandes Editá
Situá na teritorio administativoAruba Editá

Na Aruba e presencia di idioma Spaño ta significativo. E pais Caribense, cu Hulandes y Papiamento como idiomanan oficial, tin un gran cantidad di hablante di Spaño. Segun e censo di 2000, Spaño, cu ta e idioma mas papia den Caribe, ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento.

Hablante di Spaño

[editá | editá fuente]

Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan idioma materno.[1] Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion.[2] Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di Colombia, 4.1% Republica Dominicano, 3.2% Venezuela i 1.1% Peru.[3] Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico idioma.

Spaño den bida publico

[editá | editá fuente]

No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba.

E isla su proximidad cu Venezuela y Colombia y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño.[4] Segun Hartog e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.[5]

Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti.[6][7] Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di Latino America den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño.

Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño.

Iglesia catolico cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño.

Aspectonan sociolinguistico

[editá | editá fuente]

Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.[8]

Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e turismo entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano.

E multilingualismo na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un diglosia dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental.

Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21

[editá | editá fuente]

E idioma oficial Papiamento ta un idioma crioyo cu ta nace durante e periodo colonial for di e influencia Spaño, Portugues, Hulandes, Ingles, Frances i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño.[9] E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña 1636.[5]

Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi Arubiano ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenece.[10]

Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.[11]

Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras.[10] Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra neologismonan sin perde su esencia.

Mira tambe

[editá | editá fuente]