Jump to content

Invashonnan germániko den Península ibériko

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
E península tabata dividí entre e Suevonan, Vandalnan i Alanonan entre 409 i 429. Outoridat imperial tabata wòrdu ehersé solamente den e provinsia di Tarraconensis, i e Visigotnan tabata konsentrá na Galia. Áreanan grandi di e Serunan Kantabria a keda pafó di kualke kòntròl, hustamente kaminda e presensia di pueblonan pre-Romano tabata mas kontinuo (prinsipalmente Vaskonan i Kantabrianan).
Distribushon di e península entre Suevonan i Visigotnan rònt di meimei di siglo 6. Asentamentunan bizantino den sùit i e pueblonan pre-romano di e serunan Kantabrian ta wòrdu reflehá.

Den siglo 5, durante e periodo di e asina yamá migrashonnan bárbaro, vários pueblo germániko i otro pueblo a invadí Península Ibériko. E movementunan aki a yuda debilitá e Imperio Romano Oksidental i a kibra e òrdu polítiko i atministrativo ku Roma a mantené na Hispania. Rònt di aña 409, gruponan inkluyendo e Vándalnan i Suevonan (ambos tribu germániko) i e Alanonan (un pueblo originalmente di Kaukaso ku tabata étnikamente Iraní) a krusa den e península despues di a wòrdu pushá wèst dor di e Hunonan. E Vandalnan a bini di áreanan ku awor ta na Polonia, i e Suevonan tabata relashoná ku e Angles i Saxonnan ku despues a establesé nan mes na Gran Bretaña.

Asentamentu i reinonan

[editá | editá fuente]

E romanonan eventualmente a sera akuerdonan ku e nobo yeganan aki pa nan por a establesé nan mes den diferente region di Hispania. E Suevonan tabata esnan mas eksitoso den forma un reino polítiko stabil. Nan a establesé nan reino den e provinsia romano di Gallaecia, mas o ménos nortwèst di Spaña di awendia i nort di Portugal, ku nan kapital na Braga. Despues, nan a expande pazuid di Riu Duero.

E Vandalnan i Alanonan tambe a establesé nan mes: e Vandalnan den sùit (Baetica) i e Alanonan den provinsianan sentral manera Lusitania i Cartaginensis. Entre 416 i 418, e Visigotnan, un otro pueblo germániko aliá ku Roma, a bringa e Vándalnan i Alanonan Silingio, derotando nan den e áreanan aki promé ku nan a move pa kontrolá nan mes. Eventualmente hopi Vandal i Alan a bandoná Iberia pa muda pa Nort Afrika i establesé un reino einan.

Enbolbimentu di visigot

[editá | editá fuente]

E visigotnan a drenta den un akuerdo federá (foedus) ku e Imperio romano ku e promesa di yuda restorá kontrol romano. Den práktika, nan tabata aktua ku nan propio outoridat i poder, spesialmente den partinan sentral di e península. Nan a saka algun di e invasornan anterior i a establesé nan mes mas firmemente na Hispania, loke a pone e fundeshi pa e Reino Visigot di Hispania despues.

Efektonan riba Hispania Romano

[editá | editá fuente]

E gruponan invasor aki no tabata grandi den kantidat, pero komo ku outoridat polítiko romano tabata debil kaba, nan por a tuma kontrol lihé. Hopi bes poblashonnan lokal tabata ofresé tiki resistensia, un señal di kon debilitá e poder romano a bira. E invashonnan a aselerá kambionan ekonómiko i sosial, inkluyendo e kolapso di klase media di stat i empeoramentu di kondishonnan pa kunukeronan. Ku ménos konkista nobo, e sistema romano di sklabitut a baha, i un proseso ku tabata parse feudalisashon a kuminsá, kaminda elitenan riku a bira un klase aristokrátiko nobo i hopi hende di status mas abou a bira obligá na tera den kondishonnan semi-servil. E sistemanan atministrativo romano bieu a disparsé pa gran parti, pero e iglesia kristian a keda un struktura sosial importante, komo ku mayoria di e poblashon hispano-romano tabata kristian.