Salta pa kontenido

Karawara

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Karawara
Karawara
Klasifikashon taksonomiko
Divishon:
Klase:
Órden:
Supfamia:
Cordia alba
Espesie
Karawara
(Jacq.) Roem. & Schult., 1819
Sinónimo
C. dentata
Imágen riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Karawara riba 
N
=
 DCSR
[Editá Wikidata] · [Manual]

Karawara òf kawara (Cordia alba) ta un espesie di palu chikitu ku ta pertenesé na e famia Boraginaceae. El a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1819 pa Johann Jakob Roemer i Josef August Schulte den Systema Vegetabilium.[1]

Na islanan ABC, e palu ta konosí bou diferente nòmber lokal: na Boneiru komo kohara di mondi, koahara òf koahari, na Kòrsou komo karawara (di mondi) of karawara blanku, i na Aruba komo kawara (di mondi) of kawara blanku.[2]

Distribushon i habitat

[editá | editá fuente]

Cordia alba ta nativo di Amérika Sentral i ta distribuí ampliamente den region Karibe i parti di Sur Amérika. E espesie ta wòrdu hañá den áreanan seku di México, El Salvador, Nicaragua te Panama, Aruba, Kòrsou, Boneiru, Colombia i Venezuela.

Su habitat natural ta prinsipalmente:

  • mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
  • kantu di kaminda i áreanan habrí
  • mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.

Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.

Deskripshon

[editá | editá fuente]
Karawara na flor.

E palu yen blachi por alkansá un altura di 2 pa 10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska gris òf gris-bruin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.

E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé insekto pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta hecho, ku un pulpa dushi i pegahoso.

E fruta ta sirbi komo kuminda pa para, raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.

E palu di karawara tin hopi uso tradishonal:

  • karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
  • kombustibel: palu
  • kuminda: e fruta ta komibel i dushi
  • otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim

Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.

Na islanan ABC

[editá | editá fuente]

Un di e usonan mas konosí na e tres islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal manera e palu di funchi. Palu di funchi ta un hèrmènt di e kushina antiano i indispensabel pa prepara funchi.

Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di e instrumento musikal tradishonal di benta.

Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta hecho, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá washimbé.[3]

Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr.[3] E kulturista Frans Booi a popularisá e término limonada boneriano pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.[3]