Jump to content

Koral

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Koral
Koral serebral (Diploria labyrinthiformis)
Klasifikashon taksonomiko
Divishon:
Cnidaria
Klase:
Anthozoa
Nòmber kolektivo
Koral
Koral morto
Imágen riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
[Editá Wikidata] · [Manual]

Koral ta un nòmber kolektivo pa animalnan marino di e klase Anthozoa (animalnan floriá). Nan ta bestianan chikitu, midiendo solamente un par di milimeter, ku ta parse un tiki manera un anemona di laman debí na nan krans di tentakulo. E bestianan chikitu aki, tambe yamá polip, típikamente ta biba den kolonia. E kolonianan aki por kontené desde algun te miones di polip, dependiendo di e tipo di koral. Sierto espesie di koral ta konosí komo konstruktor importante di ref. Nan ta biba den oséanonan tropikal i ta saka kalsio karbonato (CaCO₃) pa forma un skelèt duru ku, ku tempu, ta forma strukturanan grandi riba fondo di laman. E refnan aki ta haña un rol vital den ekosistema marino i ta fungi komo habitat pa mas ku mitar di tur espesie marino.

Refnan di koral ta konosí komo e “selva tropikal di laman” pa motibu di nan biodiversidat. Nan ta protehá kosta kontra eroshon i daño di mal tempu, mientras nan ta sostené tambe peska lokal i turismo, i ta produsí zürstòf den sistema marino.[1] Alabes, hopi sustansia ku por yuda den desaroyo di medisina ta bin di organismonan ku ta biba den ref di koral.

Tipo di koral

[editá | editá fuente]

Koral por wòrdu dividí den dos grupo prinsipal:

  • koral duru (Scleractinia): E tipo aki ta kontribuí na formashon di ref i ta produsí skelèt di karbonato di kalsio. Ehèmpel ta koral serebral.
  • koral moli (Alcyonacea): E tipo aki no ta forma ref; nan ta kolorido i manera palu, ku ta zwaai ku e koriente.

Menasa i konservashon

[editá | editá fuente]

Ref di koral ta konfrontá hopi menasa, inkluyendo:

  • kambio klimátiko (ku ta trese kalentamentu di laman i deskolorashon di koral)
  • kontaminashon
  • sobrepeska i peska destruktivo
  • turismo iresponsabel
  • eksportashon ilegal di koral dekorativo

Na hopi pais ku ta partisipá den e Tratado internashonal CITES, ta eksistí leinan nashonal ku ta prohibí e eksportashon di koral. Esaki ta e kaso, entre otro, na Aruba, Kòrsou i Boneiru.[2]

Deskolorashon di koral

[editá | editá fuente]

Blikiamentu di koral ta un fenómeno den kual e polipnan di koral ta pèrdè nan zooxantela, un tipo di alga simbiótiko, ku ta biba den nan tehido i ta duna nan koló.[3] Zooxantela ta fundamental pa e koral, pasobra e ta yuda nan haña energia via fotosíntesis.

Ora temperatura di laman subi persistentemente (por ehèmpel, durante un ola di kalor), e relashon simbiótiko ta kibra, i e alga ta wòrdu ekspulsá. E koral ta bira blanku, un indikashon ku e ta debilitá. Si e strès klimátiko dura largu, e koral por muri definitivamente.[1]

Den region Karibe, blikiamentu di koral a bira mas frekuente den e último dékadanan. Esaki ta relashoná ku kalentamentu global, fenómeno El Niño , kontaminashon lokal di awa i turismo intensivo na ref.

Un blikiamentu masivo ku a tuma lugá entre 2005 i 2006 a afektá mas ku 80% di refnan den Laman Karibe. Den e área rònt di Aruba, Kòrsou i Boneiru tambe a opservá blikiamentu severo, spesialmente riba refnan poko hundu i mas chikí.

Medidanan pa mitigá blikiamentu ta, entre otro, promoshon di turismo sostenibel, restrikshon riba eksplotashon di ref, monitor regional di temperatura di awa i rekuperashon di koral via proyekto di transplantashon artifisial.

Mira tambe

[editá | editá fuente]