Jump to content

Madeira (isla)

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Madeira
Isla na  Portugal
Madeira (isla)
Divishon atministrativo
Koordinato  32°45′0″N 16°58′48″W / 32.75000°N 16.98000°W / 32.75000; -16.98000
Kapital Funchal
Geografia
Área 741 km²
Poblashon 
Poblashon
(31 desèmber 2017)
254.368 habitante
343,28 habitante/km²
Mapa di Madeira
Map
Imágen riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
[Editá Wikidata] · [Manual]

Madeira ta un isla portugues, i ta esun di mas grandi i mas poblá di e archipiélago di Madeira. E tin un área di 740.7 km2 (286 mi kuadrá), inkluyendo e islanan chikitu di Agostinho, São Lourenço i Mole (nòrtwèst). Te ku 2021, Madeira tabatin un poblashon total di 245.595 habitante.

E isla ta e punta di un volkan di tipo eskudo, un struktura masivo ku ta subi mas o ménos seis kilometer for di e fondo di Oséano Atlántiko. E volkan ta formá riba un ref tektóniko, ku ta kore di ost pa wèst,[1][2] riba e plachi kontinental afrikano, kuminsando durante e époka di Mioceno mas ku sinku mion aña pasá i a sigui durante e Pleistoceno te mas o ménos 700.000 aña pasá.

Despues, eroshon intensivo a forma e paisahe karakterístiko di Madeira, ku vayenan hundu i dos anfiteatro natural grandi habrí pa banda sùit di e isla. Aktividat volkániko a kontinuá despues di esaki, ku formashon di kononan di skoria i fluho di lava riba e superfisie mas bieu i eroshoná. E erupshonnan mas resien a tuma lugá den e parti sentral-wèst di e isla, mas o ménos 6.500 aña pasá, i nan a krea mas kononan di shinishi i fluho di lava.

Awe, Madeira ta konosí pa su relieve montañoso dramátiko, ku pikonan altu manera Pico Ruivo (1862 m) i Pico do Arieiro, i un sistema úniko di kanalnan di awa yamá levadas, ku a wòrdu konstruí pa transporta awa for di e parti di e isla ku mas awa pa e área mas seku. E klima subtropikal, ku temperatura moderá i hopi solo, ta kontribuí na su flora abundante i variá.

Ekonómikamente, turismo ta e sektor prinsipal, huntu ku agrikultura (espesialmente banana i biña di Madeira) i servisionan finansiero. E isla ta tambe un destinashon popular pa hiking, naturalesa i rekreashon.