Jump to content

Monero

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
Monero
Monero logo
ISO 4217 XMR
Pais internashonal
Divishon 10−12
Imágennan riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
[Editá Wikidata] · [Manual]

Monero (abreviá: XMR) ta un kriptovaluta desentralisá diseñá pa furnisá transakshonnan dijital sigur, privá i no rastreabel di manera padron.[1] Basá riba e protokòl CryptoNote, Monero ta diferenshá di hopi otro kriptovalutanan pasobra e ta skonde detalyenan di transakshon—manera e remitente, e risibidó i e kantidat—den su blockchain, asina e ta oumenta anonimidat di usuarionan i konfidensialidat finansiero.

E prinsipionan tékniko ku ta formá e bashi di Monero a wordu introdusí na 17 di òktober 2013 pa un persona supuestamente anónimo ku e alias Nicolas van Saberhagen, ku publikashon di e white paper CryptoNote 2.0.[2] E kriptovaluta Monero mes a wòrdu lansá riba 18 di aprel 2014.[3] Su nòmber original tabata Bitmonero, un kombinasíon di “bitcoin” i “monero”, pero pronto a wordu kòrta pa Monero, ku ta nifiká “moneda” den e idioma artifisial Esperanto.[4]

Monero ta operá via un ret desentralisá di kòmpiuter, konosí komo nodes, ku ta komuniká ku otro den un sistema peer-to-peer. Konsenso tokante e kontenido di e blockchain ta wòrdu alkansá dor di un mekanismo di próba di trabou (proof-of-work), yamá minamentu. Monero ta usá e algorítmo di minerashon RandomX, ku ta diseñá pa funshoná di forma efisiente riba CPU di kòmpiuter di uso general, ku e propósito di redusí dominashon di grandi sentronan di minerashon i stimulá mas disentralisashon.[5]

E proseso di minamentu di Monero ta diferenshá di esun di Bitcoin, kaminda minerashon na gran eskala ku hardware spesialisá a bira dominante.[6] Ademas, mientras ku Bitcoin tin un suministro máximo fiho di 21 mion moneda, Monero no tin un límite definitivo. Despues di e fase inicial di emishon, ku a tuma luga na mei 2022, e blockchain di Monero ta kontinua generá un kantidat konstante di 0,6 XMR nobo pa kada blòki, un sistema konosí komo tail emission, ku ta garantisá kontinuidat di minamentu i seguridat di e ret na largo plaso.[7]

E funshonnan di privasidat di Monero ta basá riba un kombinashon di téknikanan kriptográfiko. Esakinan ta inkluí ring signatures, ku ta oskurá ken ta e remitente real di un transakshon; stealth addresses, ku ta prevení reutilisashon di adrès i protehá e risibidónan; i Ring Confidential Transactions (RingCT), ku ta skonde e kantidat di transakshon sin komprometé e posibilidat di verifikashon públiko. Tur e mekanismonan aki ta aktivo di manera padron, loke ta hasi ku tur transakshonnan di Monero ta privá sin ku e usuario mester hasi konfigurashon spesial.

Pa motibu ei, Monero ta konsiderá hopi fungibel, pasobra unidadnan individual no por wordu distinguí, rastreá òf lista riba bashi di nan historia di transakshon. E karakterístika ei ta hasi Monero komparabel ku plaka físiko, kaminda no ta posibel pa determiná kon un moneda spesífiko tabata wordu usá anteriormente.

Monero ta wordu usá komo medio di pago ku protekshon di privasidat, pa donashonnan konfidensial i pa transakshonnan finansiero den ambiente kaminda resistensia kontra sensura ta importante. Sinembargo, e fuerte mekanismonan di privasidat di Monero tambe a hala atenshon di instansianan di aplikashon di lei, ku a ekspresá preokupashon tokante su posibel uso den aktividatnan ilícito, manera labamentu di kapital. Den sierto merkadonan di darknet, Monero a kuminsá remplasá Bitcoin komo metodo di pago preferí.[8] Segun un rapòrt di 2024 di e Konseho di Siguridat di Nashonnan Uni, e grupo terorista Stadu Islámiko a kuminsá pidi donashonnan den Monero.[9]

E preokupashonnan regulatorio aki a hiba ku varios beursnan di kriptovaluta saka Monero for di nan plataforma.[10] Oun asina, e kriptovaluta a sigui wordu usá i desaroyá. Na yanüari 2026, Monero a alkansá un nobo rekord histórico di preis, ora su balor a yega na mas òf ménos 800 dollar Mericano.[11]

[editá | editá fuente]