Jump to content

Nashonalismo

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
nashonalismo
Supkategoria dipolitical ideology Editá
Faseta dipolítika, nationalistic historiography Editá
Significant personHugo Grotius Editá
Tema prinsipalnation Editá
Evento notabelUnited States Declaration of Independence, Revolushon franses Editá
Studiá panationalism studies Editá
Karakterisá pairredentism, Types of nationalism Editá
Praktiká panationalists Editá
Ta utilisánational symbol, national myth Editá
Lo kontrario dianti-nationalism, cosmopolitanism, internationalism Editá
Un tarheta postal di 1916 ku ta mustra personifikashon nashonal di algun di e Aliadonan di Promé Guera Mundial, kada un ku un bandera nashonal den man.

Nashonalismo ta un ideologia òf movementu ku ta sostené ku e nashon mester ta kongruente ku e estado.[1][2] Komo movementu, e ta presuponé e eksistensia di un pueblo ku ta identifiká su mes manera un nashon i tin e tendensia di promové e interesnan di es nashon en partikular, hopi biaha ku e meta di atkeri òf mantené soberania (outodeterminashon) riba un patria persibí pa krea un estado-nashon.

Politikamente, nashonalismo ta sostené ku un nashon mester goberná su mes sin interferensia eksterno (gobernashon propio), ku e nashon ta e base natural i ideal pa un entidat politiko,[3] i ku e pueblo nashonal ta e úniko fuente legítimo di poder polítiko.[4]

Mas aleu, e movementu ta aspirá na konstruí i mantené un identidat nashonal úniko, basá riba un kombinashon di karakterístika sosial kompartí manera kultura, etnisidat, patria, idioma, polítika (òf gobièrnu), religion, tradishonnan òf kreensia den un historia kompartí.[5][6] Nashonalismo ta promové unidat nashonal òf solidaridat sosial. Tin varios definishon di kiko ta un “nashon”, loke ta resulta den un variedat di tipo di nashonalismo. E dos kategoria prinsipal ta nashonalismo étniko i nashonalismo síviko.

E balor moral di nashonalismo, su relashon ku patriotismo, i su kompatibilidat ku kosmopolitismo ta tema di debate filosófiko kontinuo. Nashonalismo por kombiná ku un variedat di ideologia polítiko manera konservatismo (konservatismo nashonal òf populismo derechista) òf sosialismo (nashonalismo iskierdista).[7][8][9][10]

Nashonalismo ta wòrdu mira komo positivo òf negativo, dependiendo di su forma i konsekuensianan. Positivamente, nashonalismo a inspirá movementunan pa libertat i hustisia, a duna bida na renasementu kultural, i a enkurashá orguyo den logronan nashonal.[11] Negativamente, e tabata wòrdu usá pa legitimá divishonnan rasial, étniko i religioso, suprimí òf persiguí minorianan, mina derechonan humano i prinsipionan demokrátiko. Nashonalismo tabata un di e faktornan importante sitá komo kousa di tur dos guera mundial.[12]

Origen i desaroyo

[editá | editá fuente]

Nashonalismo, manera nos ta konosé’e awe, tin su rais den fin di siglo XVIII i a bira mas fuerte den e siglo XIX. E tabata relashoná estrechamente ku kambionan sosial, kultural i polítiko den kontinente Oropa:

  • oumentu di e kantidat di estadonan moderno,
  • iluminismo,
  • revolushonnan atlántiko (Merka, Fransia, Haiti).

Durante siglo XIX nashonalismo a diseminá rapido na Oropa; Italia i Alemania a unifiká pa medio di movementunan nashonalista. Na Latinoamérika, paisnan nobo a separá for di Spaña i Portugal ku argumento di identidat krioyo i outodeterminashon.

Despues di 1900, nashonalismo a bira un arma poderoso kontra kolonialismo:

E desintegrashon di Yugoslavia i Union Soviétiko den siglo XX a demostra ku nashonalismo por:

  • stimula kreashon di paisnan nobo,
  • alimenta konflikto étniko, òf
  • redefiní identidatnan despues di régimennan outoritario.

Den siglo XXI nashonalismo a bolbe lanta kabes den hopi pais kaminda globalisashon, migrashon masal, i desigualdat a krea tenshonnan sosial i polítiko nobo. Movementunan nashonalista kontemporáneo hopi biaha ta vinkulá ku populismo i polítika di identidat.

Mira tambe

[editá | editá fuente]