Nashonalismo
| Supkategoria di | political ideology |
|---|---|
| Faseta di | polítika, nationalistic historiography |
| Significant person | Hugo Grotius |
| Tema prinsipal | nation |
| Evento notabel | United States Declaration of Independence, Revolushon franses |
| Studiá pa | nationalism studies |
| Karakterisá pa | irredentism, Types of nationalism |
| Praktiká pa | nationalists |
| Ta utilisá | national symbol, national myth |
| Lo kontrario di | anti-nationalism, cosmopolitanism, internationalism |

Nashonalismo ta un ideologia òf movementu ku ta sostené ku e nashon mester ta kongruente ku e estado.[1][2] Komo movementu, e ta presuponé e eksistensia di un pueblo ku ta identifiká su mes manera un nashon i tin e tendensia di promové e interesnan di es nashon en partikular, hopi biaha ku e meta di atkeri òf mantené soberania (outodeterminashon) riba un patria persibí pa krea un estado-nashon.
Politikamente, nashonalismo ta sostené ku un nashon mester goberná su mes sin interferensia eksterno (gobernashon propio), ku e nashon ta e base natural i ideal pa un entidat politiko,[3] i ku e pueblo nashonal ta e úniko fuente legítimo di poder polítiko.[4]
Mas aleu, e movementu ta aspirá na konstruí i mantené un identidat nashonal úniko, basá riba un kombinashon di karakterístika sosial kompartí manera kultura, etnisidat, patria, idioma, polítika (òf gobièrnu), religion, tradishonnan òf kreensia den un historia kompartí.[5][6] Nashonalismo ta promové unidat nashonal òf solidaridat sosial. Tin varios definishon di kiko ta un “nashon”, loke ta resulta den un variedat di tipo di nashonalismo. E dos kategoria prinsipal ta nashonalismo étniko i nashonalismo síviko.
E balor moral di nashonalismo, su relashon ku patriotismo, i su kompatibilidat ku kosmopolitismo ta tema di debate filosófiko kontinuo. Nashonalismo por kombiná ku un variedat di ideologia polítiko manera konservatismo (konservatismo nashonal òf populismo derechista) òf sosialismo (nashonalismo iskierdista).[7][8][9][10]
Nashonalismo ta wòrdu mira komo positivo òf negativo, dependiendo di su forma i konsekuensianan. Positivamente, nashonalismo a inspirá movementunan pa libertat i hustisia, a duna bida na renasementu kultural, i a enkurashá orguyo den logronan nashonal.[11] Negativamente, e tabata wòrdu usá pa legitimá divishonnan rasial, étniko i religioso, suprimí òf persiguí minorianan, mina derechonan humano i prinsipionan demokrátiko. Nashonalismo tabata un di e faktornan importante sitá komo kousa di tur dos guera mundial.[12]
Origen i desaroyo
[editá | editá fuente]Nashonalismo, manera nos ta konosé’e awe, tin su rais den fin di siglo XVIII i a bira mas fuerte den e siglo XIX. E tabata relashoná estrechamente ku kambionan sosial, kultural i polítiko den kontinente Oropa:
- oumentu di e kantidat di estadonan moderno,
- iluminismo,
- revolushonnan atlántiko (Merka, Fransia, Haiti).
Durante siglo XIX nashonalismo a diseminá rapido na Oropa; Italia i Alemania a unifiká pa medio di movementunan nashonalista. Na Latinoamérika, paisnan nobo a separá for di Spaña i Portugal ku argumento di identidat krioyo i outodeterminashon.
Despues di 1900, nashonalismo a bira un arma poderoso kontra kolonialismo:
- Na China, Sun Yat-sen a promové e Tres Prinsipio di Pueblo.
- Na India, Gandhi i Nehru a hasi yamada pa libertat nashonal.
- Na Afrika, lidernan manera Kwame Nkrumah (Ghana) a usa nashonalismo komo motor pa independensia.
E desintegrashon di Yugoslavia i Union Soviétiko den siglo XX a demostra ku nashonalismo por:
- stimula kreashon di paisnan nobo,
- alimenta konflikto étniko, òf
- redefiní identidatnan despues di régimennan outoritario.
Den siglo XXI nashonalismo a bolbe lanta kabes den hopi pais kaminda globalisashon, migrashon masal, i desigualdat a krea tenshonnan sosial i polítiko nobo. Movementunan nashonalista kontemporáneo hopi biaha ta vinkulá ku populismo i polítika di identidat.
Mira tambe
[editá | editá fuente]Referensia
|