Rekonkista

E Rekonkista ta e término historiográfiko ku ta designá e proseso militar i sosial pa medio di kua e reinonan kristian di e Península Ibériko a buska pa rekobrá kontrol teritorial for di e gobernashon musulman di al-Andalus. E periodo aki a ekstendé pa aproksimadamente ocho siglo, kuminsando simbólikamente ku e bataya di Covadonga na 722 i konkluyendo na 1492 ku e konkista di e Reino Nasrid di Granada dor di e Monarkanan Katóliko.
Mas ku un guera kontinuo, e Rekonkista tabata un fenómeno kompleho ku a alterá fasenan di ekspanshon militar ku periodonan largu di konvivensia, paktonan i tributonan entre e dos kulturanan. E proseso aki no solamente a redefiní e fronteranan polítiko di e region pero tambe tabata desisivo den forma e identidat kultural, religioso i lingwístiko di e estadonan ibériko di awendia, transformando e sosiedatnan kristian di nort den podernan ekspanshonista.
Formashon i sentronan di resistensia tempran
[editá | editá fuente]Despues di e konkista rápido musulman di e reino visigot na kuminsamentu di siglo 8, gruponan chikitu di resistensia a tuma refugio den e regionnan di seru nort. E sentro di Asturias, dirigí pa Pelayo, a marka e komienso di soberania kristian despues di e bataya di Covadonga. Ku tempu, e sentro aki a ekspandé den e Vaye di Duero, mudando su kapital pa León. Simultáneamente, otro sentronan di poder a surgi den e Pireneo bou di influensia franko, manera e Reino di Pamplona, e kondadonan aragones, i e kondadonan katalan, ku despues lo a duna lugá na strukturanan polítiko mas sólido i outónomo.
Ekspanshon i hegemonia di e reinonan kristian
[editá | editá fuente]For di siglo 11 padilanti, e desintegrashon di e Kalifato di Kórdoba den reinonan chikitu di taifa a debilitá e poder musulman, permitiendo e reinonan kristian pa kobra tributo (parias) i avansá pa sùit. Un logro pivotal tabata e konkista di Toledo na 1085 dor di Alfonso VI di León, ku a establesé e frontera na Riu Tajo. Apesar di kontra-ofensivanan di e imperionan di Nort Afrika—e Almoravidnan i Almohadnan—e avanse kristian a bira ireversibel despues di e viktoria na e bataya di Las Navas de Tolosa na 1212. E triunfo aki a habri e Vaye di Guadalquivir pa e Korona di Kastilla i e region di Levante pa e Korona di Argona.
Proseso di repoblashon i organisashon sosial
[editá | editá fuente]E avanse militar tabata kompañá pa repoblashon, un proseso sivil pa medio di kua e teritorionan konkistá tabata wòrdu okupá i organisá. Dependiendo di e periodo i region, diferente modelo a wòrdu empleá, manera e presura òf aprisio den nort, kaminda kunukeronan liber tabata okupá terenonan no kultivá, òf e kartanan di munisipio, ku tabata otorgá privilegionan na e habitantenan di e áreanan di frontera pa enkurashá nan asentamentu. Den sùit, debí na e ekstenshon grandi di e terenonan konkistá i e densidat mas abou di kolonistanan kristian, otorgamentu di tereno i propiedatnan grandi (latifundia) tabata predominá, duná na òrdu militar i e noblesa haltu.
Konvivensia, konflikto, i e fin di e proseso
[editá | editá fuente]E sosiedat di e Rekonkista tabata marká pa e konvivensia di kristiannan, mudéjares (mosulmannan ku ta biba bou di gobernashon kristian), i hudiunan, ounke e relashon aki a bira mas i mas tenso segun ku dominio kristian a avansá i intoleransia religioso a krese. Pa siglo 14, e úniko baluarte musulman ku a sobra riba e península tabata e Reino Nasrid di Granada, ku a sobrebibí pa dos siglo komo un vasallo di Kastilla. Finalmente, despues di un guera di dies aña, e Monarkanan Katóliko a negoshá e entrega di e stat na 1492. E kaida di Granada no solamente a trese e fase militar di e Rekonkista na un fin pero tambe a koinsidí ku e ekspulshon di e hudiunan i e deskubrimentu di Merka, markando e komienso di e Era Moderno na Spaña.
Referensia
|