Reino di Spaña (1874–1931)
| Reino di Spaña | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Reino de España | |||||
| |||||
| Mapa | |||||
| Informashon básiko | |||||
| Kapital | Madrid | ||||
| Historia | |||||
| - Funda | 1874 | ||||
| - Disolushon | 1931 | ||||
| Imágennan riba | |||||
| [Editá Wikidata] · [Manual] | |||||



Reino di Spaña, òf Restaurashon di Bourbon na Spaña, tabata e periodo den historia spañó entre e lantamentu dirigí pa General Arsenio Martínez Campos na 1874, ku a kaba ku e Promé Repúblika, i e proklamashon di e Segundo Repúblika na 1931. E era aki ta wòrdu definí pa e regreso di e dinastia Borbón na e trono den persona di Alfonso XII i, despues di su morto, Alfonso, su yu hòmber, den kuadro di XIII stabilidat polítiko relativo ku a buska pa superá e kaos di e Sexenio Democrático (Periodo Demokrátiko di Seis Aña).
E sistema a wòrdu diseñá pa e estadista Antonio Cánovas del Castillo, kende a buska pa sivilisá bida polítiko i distansiá e ehérsito for di golpi militar a traves di un modelo parlamentario basá riba e Konstitushon di 1876.
E sistema di Cánovas i e “alternashon pasífiko”
[editá | editá fuente]E piedra angular di e Restourashon tabata e “rotashon pasífiko,” un mekanismo pa medio di kua e dos partidonan dinástiko grandi—Partido Konservativo di Cánovas i e Partido Liberal di Práxedes Mateo Sagasta—a alterná den poder pa medio di nombramentu real previo. Pa garantisá ku e partido entrante a gana e elekshonnan, fraude elektoral i e “encasillado” (un sistema di selekshon di kandidato pre-areglá) a wòrdu empleá sistematikamente.
E sistema aki tabata dependé di e figura di e kasike, lidernan lokal ku influensia ekonómiko i sosial signifikante ku tabata obligá òf manipulá votonan, spesialmente den áreanan rural. Miéntras ku e método aki a prevení golpi di estado militar pa dékadanan, el a generá tambe un deskonekshon profundo entre e “Spaña ofisial” di e institushonnan i e “Spaña real” di e siudadanonan, ekskluyendo republikanonan, sosialistanan i nashonalistanan regional for di e proseso polítiko.
Retonan i desaroyo sosial
[editá | editá fuente]Durante e periodo aki, Spaña a eksperensiá kresementu ekonómiko remarkabel i modernisashon di su infrastruktura i industria, spesialmente na Pais Vasco i Katalunia. Sinembargo, e progreso aki a ko-eksistí ku tenshonnan sosial serio ku ta bini di inseguridat i desigualdat di trabou. E aparishon di sindikatonan manera UGT (sosialista) i CNT (anarkista) a reflehá e malkontentu di un klase trahadó ku no tabata sinti su mes representá pa e sistema di dos partido. Na mes momento, e sentralisashon atministrativo di e régimen a fomentá e oumento di movementunan nashonalista den e periferia, ku a eksigí outonomia polítiko i rekonosementu kultural.
E Krísis di 1898 i Regenerashonismo
[editá | editá fuente]Aña 1898 a marka un punto di kambio ku e derota den e guera kontra Merka i e pèrdida di e último kolonianan den eksterior: Kuba, Puerto Riko i Filipinas. E “Desaster” aki a provoká un krísis di identidat nashonal i a duna lugá na Regenerashonismo, un movementu intelektual i polítiko ku a denunsia e korupshon di e sistema Canovista i a eksigí reformanan struktural—e famoso “siruhano di heru”—pa modernisá e pais i tres’é na nivel di e podernan Oropeo.
Desintegrashon i diktadura
[editá | editá fuente]E reinado di Alfonso XIII, ku a kuminsá na 1902, tabata marká pa un fragmentashon kresiente di e partidonan tradishonal i instabilidat ministerial. E Gran Guera, apesar di e neutralidat di Spaña, a eksaserbá inflashon i instabilidad sosial, kulminando den e krísis di 1917. Finalmente, e desaster militar di Anual na Maroko i e kolapso di parlamentarismo a kondusí na e golpi di estado di Miguel Primo de Rivera na 1923. Aunke e diktado a sostené e reino pa mantené e monarka di e monarka e régimen diktatorial na 1930 a hala e legitimashon di e korona abou, loke a resultá den e eksilio di Alfonso XIII i e fin di e Restourashon na aprel 1931.
Referensia
|