Union Oropeo
| Union Oropeo | ||
|---|---|---|
Europäische Union (aleman) Европейски съюз [Evropeyski Səyuz] (bulgaro)
Evropská unie (czecho) Europæiske Union (danes) Európska únia (slovako) Evropska unija (sloveno) Euroopa Liit (estoniano) Euroopan unioni (finlandes) Union Européenne (franses) Europese Unie (hulandes) Európai Unió (húngaro) An Aontas Eorpach (irlandes) European Union (ingles) Unione Europea (italiano) Europska unija (kroata) Eiropas Savienība (leton) Europos Sąjunga (lituano) L-Unjoni Ewropea (maltes) Unia Europejska (polako) União Europeia (portugues) Uniunea Europeană (rumano) Unión Europea (spaño) Europeiska Unionen (sueko) | ||
Sede di Komishon Oropeo na Brusela | ||
| Atministrashon | ||
| Kapital | Brusela | |
| Idioma ofisial | 24 idioma: | |
| Gobernashon | Union supranashonal | |
| Hefe di estado i gobièrnu
Presidente di Konseho Oropeo Presidente di Komishon Oropeo Presidente di Parlamento Oropeo | ||
| Geografia | ||
| Área | 4.324.782 km² (3,08% awa) | |
| Koordinato | 50°6′N 9°12′E / 50.100°N 9.200°E | |
| Poblashon | ||
| Populashon (2020) |
447.706.209 105.68 habitante/km² | |
| HDI | 0,876 (2011) | |
| Otro infromashon | ||
| Unidat monetario | Euro | |
| Wèp | .eu | |
| Mapa detaya di Union Oropeo | ||
![]() | ||
| Imágennan riba | ||
| Wèpsait ofisial | ||
| [Editá Wikidata] · [Manual] | ||
Union Oropeo (UO, hulandes: Europese Unie, EU) ta un konfederashon di bintishete (27) estado oropeo. El a wòrdu establesé ku e Tratado di Maastricht na 1992-1993. Den su struktura, UO ta un organisashon polítiko úniko: e ta fungi di un banda manera un federashon ku lei i institushonnan komun, pero di otro banda manera un konfederashon ku estadonan-miembro ku ta keda soberano. Pa motibu ei, sientífikonan polítiko ta yama UO un organisashon "sui generis", ku ta nifiká ku no tin otro entidat igual.
Origen i desaroyo
[editá | editá fuente]Union Oropeo a nase for di Komunidat Ekonómiko Oropeo (EEC), fundá ku e Tratado di Roma na 1957. E komunidat aki tabata un proyekto pa krea un merkado komun den Oropa, eliminando obstákulonan pa komersio i moveshon di persona. Mas aleu, el a evolua den un sistema polítiko i ekonómiko hopi mas profundo.
Ku tempu, UO a introdusí reglanan komun riba áreanan manera merkado interno, derechonan humano, protekshon ambiental, i seguridat alimentisio. UO tambe ta representá un bos uní den polítika internashonal i diplomátiko.
Moneda i merkado interno
[editá | editá fuente]Diesnuebe (19) di e paisnan miembro ta parti di e "eurozona", ku un moneda komun: e euro. Esaki ta fasilitá komersio i tráfiko finansiero den henter e kontinente. Tur siudadano di un pais miembro por move, studia, traha, i biba den kualke otro pais miembro sin mester di permiso spesial.
Institushonnan prinsipal
[editá | editá fuente]- Parlamento Oropeo – elegí direktamente pa siudadanonan di UO.
- Konseho Oropeo – representashon di gobièrnunan di pais miembro.
- Komishon Oropeo – órgano ehekutivo ku ta proponé legislashon i ta kontrolá su aplikashon.
- Korte di Hustisia di UO – pa garantisá interpretashon uniforme di leinan.
- Banko Sentral Oropeo – ku ta kontrolá e euro.
Pais miembro
[editá | editá fuente]UO i Reino Hulandes
[editá | editá fuente]Reino Hulandes ta konsistí di kuater pais: Hulanda, Aruba, Kòrsou i Sint Maarten. Solamente Hulanda (na kontinente oropeo) ta miembro kompleto di UO.
Aruba, Kòrsou i Sint Maarten
[editá | editá fuente]E tres pais karibeño di Reino Hulandes (Aruba, Kòrsou i Sint Maarten) no ta miembro di UO meskos ku Hulanda. Nan ta klasifiká komo “país i teritorio ultramar” (PTU; ingles: overseas countries & territories, OCT). Ku e status spesial aki nan ta keda pafor di e union duanero i e aplikashon kompleto di Tratado di UO.
Esaki ta nifiká ku:
- Siudadanonan tin pasaporte hulandes i por tanto ta siudadanonan di UO.
- Nan por move, studia i traha libremente den UO.
- Nan tin derechi di voto pa Parlamento Oropeo (desde 2009).
- Leinan ekonómiko i regulashon komun di UO no ta apliká direktamente na nan, solamente si a bay di akuerdo pa implementá un parti.
Boneiru, Sint Eustatius i Saba
[editá | editá fuente]Boneiru, Sint Eustatius i Saba (islanan BES) a bira munisipio spesial di Hulanda na 2010. Ounke nan ta integrá polítikamente den Hulanda, ku UO a wòrdu akordá ku nan ta mantené status di PTU/OCT.
E situashon aki ta nifiká ku:
- Nan tin mesun status ku Aruba, Kòrsou i Sint Maarten dilanti di UO.
- Siudadanonan di BES ta siudadanonan di UO i por move libremente den UO.
- Nan tin derechi di voto pa Parlamento Oropeo.
- Leinan komun di UO no ta apliká direktamente na nan teritorio, a menos ku Hulanda i UO akòrdá pa hasi tal.
