Usuario:Caribiana/Sandbox/Idioma

• Literatura na papiamento

nieuw: diptongo - triptongo - gramatika - frase - silaba - semántika - suheto - supstantivo - athetivo - verbo - vocal - consonante - sufiho - atverbio - koma - pronòmber - singular - plural

---

Taíno ta un idioma Arawak ku antes tabata wòrdu papiá dor di e pueblo Taino di region Karibe. E idioma ta awor ekstinto, pero den forma rebibá tin vários variante moderno, inkluyendo Hiwatahia-Taino i Tainonaiki.

Taino tabata e idioma prinsipal den e archipiélago te yegada di e kolonisadónan oropeo, i tabata wòrdu papia den henter Antia Mayó, Bahamas, Florida Keys, i vários isla chikitu den e parti ost di Laman Karibe.

E Taíno, papiadónan di e idioma di e mesun nòmber, a avansá for di ost di Venezuela pa nortwèst siguiendo e kadena di islanan di Karibe, desplasando òf redusiendo e kolonisadónan anterior, manera e pueblo Guanajatabey den wèst di Cuba i e pueblonan Ciguayos i Mazorijes na Hispañola. Durante e periodo di kontakto spaño, e Taíno den ost tabata den konflikto ku e pueblonan Kalinago (Karibenan).

Ounke no tin un registro signifikante di e idioma Taíno, aktualmente tin intentonan pa rekonstruí i rekuperá e idioma a traves di e vokabulario ku ta sobrebibí i usando e gramátika di idiomanan relashoná, manera Wayunaika i Garifuna komo base.

Segun ku e kultura Taíno a bai atras durante e kolonisashon spañó, e idioma a wòrdu remplasá pa spaño i otro idiomanan oropeo, manera ingles i franses. Ounke e idioma a baha drástikamente debí na kolonisashon,[1] el a sigui wòrdu papia den lugánan isolá den Karibe te den siglo 19. Mientras ku spañó, ingles i franses a bira e idiomanan dominante, algun palabra taíno a wòrdu inkorporá den e idiomanan ei.

Komo e promé idioma indígena ku oropeonan a topa den Amérika, e tabata un fuente grandi di palabranan nobo fiá den idiomanan oropeo. Palabra fia di Taino den ingles ta inklui:

• barbecue, kaiman, kanoa, kasava, guayaba, hamaka, horkan, iguana, makana, maishi, mangel (mata), simaron?, batata, tabaku.[5]

Palabra fia di Taino den spaño ta inklui:

• agutí, ají, auyama, batata, cacique, caoba, guanabana, guaraguao, jaiba, loro, maní, maguey, múcaro, nigua, querequequé, tiburon, i tuna,[10], ademas di e palabranan asimila den ingles ya menshona den nan forma spaño.

Fuente, nota i/òf referensia

Kategoria:Idioma

en.wiki: Taíno ta un idioma Arawakan ku ántes tabata wòrdu papia ampliamente dor di e pueblo Taíno di Karibe. Den su forma rebibá, tin vários variante di idioma Taíno moderno inkluyendo Hiwatahia-Taino i Tainonaiki.

Na momentu di kontakto spañó e tabata e idioma mas komun den henter Karibe. Taíno klásiko (Taíno mes) tabata e idioma nativo di e tribunan Taíno ku tabata biba den e Islanan di Sotavento di e Antia Menor, Borikén (awor konosí komo Puerto Rico), e Islanan Turks i Caicos, mayoria di Ayiti-Kiskeya tambe konosí komo Hispaniola, i ost di Cuba. E dialekto Ciboney no ta atestiguá esensia, pero fuentenan kolonial ta sugerí ku e tabata hopi similar na Taíno Klásiko, i tabata papia den e áreanan mas wèst di Hispaniola, Bahamas, Jamaica i mayoria di Cuba.

Pa fin di siglo 15, Taíno a desplasá idiomanan anterior, ku eksepshon di Cuba wèst i den saku na Hispaniola. Segun ku e kultura Taíno a bai atras durante kolonisashon spañó, e idioma a wòrdu remplasá pa spañó i otro idiomanan europeo, manera ingles i franses. Aunke e idioma a baha drástikamente debí na kolonisashon,[1] el a sigui wòrdu papia den saku isolá den Karibe te den siglo 19. Segun ku Spañó, Ingles i Franses a bira e idiomanan dominante, algun palabra Taíno a wòrdu apsorbé den e idiomanan ei.[2] Komo e promé idioma indígena ku europeonan a topa den e Amérika, e tabata un fuente grandi di palabranan nobo fia den idiomanan europeo.

as well as the previous English words in their Spanish form: barbacoa, caimán, canoa, casabe,[11] cayo, guayaba, hamaca, huracán, iguana, jutía, macana,[12] maíz, manatí, manglar, cimarrón, patata, sabana, and tabaco.

---

Galein ta un modo di papia idioma papiamentu, usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e vokal di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira kaspa mipi wepe tapa. E tabata wordu yamá lenga p. E fenomeno di korumpi un lenga ta konosí komo un anti-lenga.

Historia

Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. Na Korsou, e tabata wòrdu hopi bia konfundí pa habitantenan di siutat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó.

Personanan bakia den galein tabata usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i kriá den institushonnan grandi tin biaha tabata papia galein mes fluido ku papiamento.

variante di e idioma papia di papiamentu, usando un wega di lenga pa alterá e palabranan. E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e vokal di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira kaspa mipi wepe tapa. Internashonalmente e ta konosi komo un anti-lenga.

, manera "Jerigonza".

Den e wega di lenga palabranan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokal (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1].

E forma mas simpel ta unu den kua ta ripiti e vokal di (kasi) tur sílaba, poniendo un “p” su dilanti. Ehempel: "Kas mi weta" ta bira kaspa mipi wepe tapa

Por ehèmpel, e frase “e no sa” por bira

• agregando un silaba patras (sufiho) - ehay nohay sahay
• usando un silaba dilanti (prefiho) - aye ayno aysa
• birando e leternan di un silaba ku sufiho - eay onay asay

Galein ta un wega di lenga of anti-lenga den kua palabranan na papiamentu ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”. aye ayno aysa - aye onay asay

Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E ta wòrdu usá mas tantu pa hubentut komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Galein. Galein ta un modo di papia cu ta wordo aplica na e idioma Papiamentu, unda ta korumpi .... E ta hopi bia ta wòrdu konfundí pa habitantenan di stat ku Gueni, e idioma di katibu. Pero esensialmente e no tin nada di haber kuné. Galein ta un korupshon deliberá di Papiamentu moderno normal, pa no wòrdu komprondé pa hende di afó. E forma mas simpel ta unu den kua e vokal di kasi tur sílaba ta wòrdu ripití ku un “p” promé kuné.

Cas ta bira “cas”’’pa “mi mi”’’pi weta wepe-tapa. Pa e motibu aki, e ta wòrdu yamá tambe p-idioma. Maestronan den galein ta usa ripitishonnan muchu mas kompleho. Mucha muhé den internat i criadanan den institucionnan grandi tin biaha ta papia galein mes fluido cu papiamento.

Cas mi weta -> caspa mipi wepe tapa

Galein wordt door stadsmensen vaak verward met Gueni, de slaventaal. Maar het heeft er in wezen niets mee uit te staan. Galein is een opzettelijke verbastering van het normale hedendaagse Papiaments, om door buitenstanders niet te worden verstaan. De eenvoudigste vorm is die, waarbij van ongeveer elke lettergreep de klinker wordt herhaald met een p ervoor. Cas wordt caspa mi mipi weta wepe-tapa. Het wordt om deze reden ook wel p-taal genoemd. Meesters in het galein bedienen zich van veel ingewikkelder herhalingen. Meisjes op internaten en dienstmeisjes in grote inrichtingen spreken galein soms even vlot als papiaments.

Teneinde te voorkomen, dat de meester hun gesprek zou kunnen volgen, hadden de slaven de gewoonte het Papiamentu opzettelijk te vervormen door bijvoorbeeld van ieder lettergreep de klinker te herhalen met een medeklinker ervoor. Een zin als: mi ta weta (ik zie) kan dan gaan luiden: mipi tapa wepetapa. Snel uitgesproken is deze "taal" alleen door ingewijden te verstaan.

Literatuur

• Martinus, Frank (1996), The kiss of a slave: Papiamentu’s West-African connections, Universiteit van Amsterdam
• Hartog, Johannes (1961, p 433), Curaçao: Van kolonie tot autonomie III, Vol.I,, De Wit.

Bronnen en voetnoten

• Malchi:Bronvermelding anderstalige Wikipedia

Pig Latin (Igpay Atinlay) ta un wega di idioma òf cant den kua palabranan na ingles ta wòrdu alterá, generalmente dor di agregá un sufiho fabriká òf dor di move e inisio òf konsonante inisial òf grupo di konsonante di un palabra na final di e palabra i agregá un sílaba vokál (normalmente -ay òf /eɪ/) pa krea un sufiho asina[1]. Por ehèmpel, “e no sa” lo bira “ehay oesday otnay owknay”.

Hopi bia e ophetivo ta pa skonde e palabranan pa otronan ku no ta konosí ku e reglanan. E referensia na Latin ta un mal nòmber deliberadamente; Latin di Porko ta simplemente un forma di argot òf jargon ku no ta relashoná ku Latin, i e nòmber ta wòrdu usá pa su konotashonnan ingles komo un idioma straño i ku ta zona stranhero. E ta wòrdu usá mas tantu pa muchanan chikitu komo un manera dibertido pa konfundí hende ku no ta konosí ku Latin di Porko.[2] Kategoria:Idioma

Bovendien werd het 'Galein' als een geheimtaal gebruikt, maar dit is geen oorspronkelijke taal, doch slechts een verbastering van het Papiamentu om niet door buitenstaanders begrepen te worden (Brenneker, 1971:529)". afunesto.

'Galein' no ta eksklusivamente un fenómeno di papiamentu. Den e paisnan ku ta rondoná nos tambe nan konosé i no ta nada straño ku ta di nan mes nos tin e. Pa no insumi muchu espasio dje diario aki, mi a sita solamente di Cuba. Don Esteban Pichardo, Pichardo Novisimo, 1953, paginanan 405/406: "Jerigonza.

Aqui se aplica acierto modo revesado de hablaro lenguaje complicado de manera que otros no lo entiendan. Las mismas palabras denuestro idioma con un agregado pospuesto o antepuesto constituyen lajergacon que los muchachos, negros y algunas personas vulgares pierden el tiempo, creyendo sandiamente que es imposible comprenderlos. Las principales jerigonzasson, con las silabas pa, pc, pi, po, pu, agregando a cada silaba de lavoz castellana una de estas de la misma vocal, e.g.:

• pu sa-pa bes-pe la-pa Je-peri-pi gon-po za-pa?"

Presis manera nos ta us'é na Körsou. Nan ta us'é tambe ku e agregadonan: pina (esta: tu-pina) i tambe ku: gara, guere, guiri, gordo, guru (esta:tu-guiru etc.). Konklushon: papiamentu di gueni na Körsou ta basa riba fantasia, e grafia 'gene' ta pone hende pronunsia e palabra aki robes, galein no tin nada di lenga sekreto kune. --- es.wiki: Jerigonza Gibberish, geringonza, òf geringozo ta un forma di abla hunga den kua sílabanan ta wòrdu insertá repetidamente entre palabranan. Originalmente, “gibberish” tabata wòrdu usá pa deskribí kualke idioma ku ta den mal smak, kompliká, i difísil pa komprondé,[1] pero ku tempu su nifikashon a kambia pa e forma spesífiko di insershon.

Ademas di entretenimentu, e por wòrdu usá tambe komo un manera di kodifiká e mensahe (cryptolalia) di manera ku otro hendenan serka di e oradornan ku no ta kustumbrá ku e forma di papia aki no por komprondé kiko e oradornan ta bisando.

E formanan aki ta wòrdu usá komo wega òf entretenimentu den paisnan di abla spañó manera Spaña i Latino Amérika.

Uso Despues di kada sílaba, e zonido “p” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “i” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Despues di kada vokal, e zonido “f” ta wòrdu agregá, i e vokal ta wòrdu ripití. Den vários region di Mexico, e último variashon hunga aki ta hopi popular bou di muchanan, asta risibí e nòmber “papia na Efe.”

en.wiki

• (cant):Un cant (hulandes: anti-taal) ta e jargon òf idioma di un grupo, hopi biaha empleá pa ekskluí òf gaña hende pafó di e grupo.[1] E por wòrdu yamá tambe un kriptolekto, argot, pseudo-idioma, anti-idioma òf idioma sekreto. Kada término ta diferensiá un poko den nifikashon; nan usonan ta inkonsistente.

• language game: Un wega di idioma (tambe yamá un cant, idioma sekreto, ludling, òf argot) ta un sistema di manipulá palabranan papiá pa hasi nan inkomprendibel pa un oyente no entrená. Weganan di idioma ta wòrdu usá prinsipalmente pa gruponan ku ta purba di skonde nan kombersashonnan pa otronan. Algun ehèmpel komun ta Pig Latin; e famia Gibberish, prevalente na Merka i Suesia; i Verlan, papia na Fransia.

Un difikultat komun ku weganan di idioma ta ku nan ta wòrdu pasá oralmente; miéntras ku por hasi tradukshonnan skirbí, hopi bia nan ta imperfekto, pues e ortografia por varia hopi. Algun frakshon ta argumentá ku palabranan den e lenganan papia aki mester wòrdu skirbí simplemente manera nan ta wòrdu pronunsiá, miéntras ku otronan ta insistí ku e puresa di idioma ta eksigí ku e transformashon ta keda visibel ora e palabranan ta wòrdu impartí riba papel.

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Hulandes Caribeño of Hulandes Antiano ta un variante di idioma Hulandes cu a desaroya? na e Islanan ABC, islanan perteneciente na Caribe Hulandes. Por considera esaki como un dialecto regional di Hulandes.?

Het Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands.

Contexto

E poblashon lokal i papiadónan hulandes riba Islanan ABC tabata papia i skirbi hulandes mesklá ku konstrukshonnan i palabranan for di papiamentu i otro idiomanan: “hopi plaka verdienen” (pap.: hopi sèn); “kabrieten in de koor” (Pap.: cabritonan den cura); y “een pastechi eten” (Come un pastechi) (Pap.: pasty). E uso aki a bira konosí komo Hulandes Antiano.

E norma den polítika di gobièrnu pa loke ta trata hulandes a kambia. E norma di idioma no ta limitá mas na Hulanda, sino tambe na Vlaanderen i e teritorionan den eksterior: e islanan kaminda palabranan hulandes antiano a originá ku no ta aparesé na Hulanda mes, i tambe na Sürnam independiente, kaminda ta usa hulandes surinam. E atenshon kresiente aki pa variedatnan di hulandes, pa multilingualismo, i pa interpretashon kultural a kondusí na inklushon di palabranan for di hulandes karibense den e vokabulario ofisial di e idioma hulandes. A base di un base di dato di palabra di korantnan na idioma hulandes riba e islanan, a hasi un selekshon di mas ku 400 palabra. E palabranan Hulandes Caribense aki, cu a wordo agrega na e Buki Berde di 2015, no ta aparece den Hulandes Standard. Por haña palabranan manera dushi (dushi, dushi), botika (botika kombiná ku botika), ayó (saludo), i eilandsraad (un tipo di konseho munisipal riba e islanan). Anteriormente, na 2005, alrededor di 500 palabra hulandes surinam a aparesé den e lista aki: afingisoep (sòpi di yuka), husselen (scrabble) i Sranan (krioyo surinam). Komo ku Antia no ta eksistí mas i Sürnam, ku Hulandes komo idioma ofisial, a bira miembro asosiá di Union di Idioma Hulandes, e término Hulandes Karibense ta wòrdu usá mas i mas pa e idioma Hulandes riba e islanan i na Sürnam.

Fuente, nota i/òf referensia

---

Caribisch-Nederlands is de taalvariant van het Nederlands die gesproken wordt in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze variant wijkt op verschillende punten af van het Europees-Nederlands, zowel in uitspraak als in woordkeuze en grammatica. Op de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Bonaire, Curaçao) is Papiaments de meest gesproken moedertaal, terwijl op de Bovenwindse Eilanden (Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius) Engels vaker de moedertaal is. ==Verschillen met Europees-Nederlands==:

• Uitspraak:

Er zijn verschillen in de uitspraak van klinkers en medeklinkers, en de intonatie kan anders zijn.

• Woordenschat:

Er zijn specifieke woorden en uitdrukkingen die in het Caribisch-Nederlands gebruikt worden, maar niet of minder vaak in Europees-Nederlands.

• Grammatica:

Er kunnen kleine grammaticale verschillen zijn, bijvoorbeeld in de volgorde van woorden of in het gebruik van bepaalde werkwoordstijden.

• Invloed van andere talen:

Papiaments: Op de ABC-eilanden heeft het Papiaments een grote invloed op het Nederlands. Veel Caribisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen zijn ontleend aan het Papiaments. Engels: Op de Bovenwindse eilanden heeft het Engels een grotere invloed. Ook hier zijn er invloeden merkbaar in de woordenschat en grammatica.

• Onderwijs:

In het basisonderwijs op de Benedenwindse eilanden wordt steeds meer onderwijs gegeven in het Papiaments. Het Nederlands wordt vaak als vreemde taal aangeboden. In het middelbaar onderwijs is het Nederlands wel de instructietaal. Op de Bovenwindse eilanden wordt in toenemende mate Engels gebruikt als instructietaal, ook in de Nederlandstalige scholen.

• Conclusie:

Caribisch-Nederlands is een levendige en diverse taalvariant die zich aanpast aan de lokale context en invloeden van andere talen ondergaat.

---

Hulandes ta un idioma oficial den Caribe Hulandes. Omdat Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk geen omgangstaal is, maakt het onderwijs daar de omslag van moedertaalonderwijs Nederlands naar een vreemde taal aanpak.

Hulandes semper tabata un idioma minoritario. Habladónan di Papiamentu tin bia ta konsiderá e Antianonan di abla Hulandes komo show-off, imitadó di e Hulandesnan. E label ey ta mas fuerte ora hende no ta dispuesto pa papia Papiamento. Hulandes Antiano ta wòrdu distinguí for di Hulandes Standart pa e aksento. Bakhuis ta agregá ku Antianonan tambe ta agregá palabranan Papiamentu, ta konhugá verbonan Papiamentu na e manera Hulandes, i ta usa zonidonan típiko. Esaki ta conduci na frasenan manera: “Ai no,” “mi tin” “hopi,” “sakeerd” hopi potret pero nan ta “hodidu”! -- nl.wiki:nl:Nederlands in het Caribisch deel van het Koninkrijk der NederlandenHet Nederlands is een officiële taal in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De meeste Caribische Nederlanders spreken Nederlands, al is dit vaak niet hun moedertaal. De gesproken taalvariant is het Antilliaans-Nederlands. Op de Benedenwindse ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) is de moedertaal vaak Papiaments, en op de Bovenwindse SSS-eilanden (Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius) Engels.

Fuente, nota i/òf referensia

Caribisch‑Nederlands, ook wel bekend als Antilliaans Nederlands, is een in de ABC‑eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao) gesproken vorm van het Nederlands, die sterk beïnvloed is door talen zoals Papiamento en Spaans. Het wordt gebruikt door Nederlandssprekenden op de eilanden, en bevat vaak woorden en zinsconstructies uit het Creooltaal Papiamento en regionale varianten.

Gebruik en kenmerken

Spraak en schrijfwijze van Nederlands op de ABC‑eilanden mengen reguliere Nederlandse zinnen en woordenschat met Papiamentstalige of lokale uitdrukkingen. Voorbeelden hiervan zijn:

• “hopi plaka verdienen” (veel geld verdienen)
• “kabrieten in de koraal” (geiten op de erf)
• “een pastechi eten” (een pasteitje eten)

Dergelijke constructies behoren tot typische voorbeelden van Antilliaans Nederlands, waarin Papiamentse woorden (zoals hopi, plaka, pastechi) direct geïntegreerd zijn in het Nederlands.

Sociolinguïstische context

In de lagen van de bevolking waar Nederlands als thuistaal wordt gesproken — vaak binnen families of in het onderwijs — wordt deze variant beschouwd als “tropisch Nederlands”. Sprekers worden in Nederland soms als dialectisch afwijkend ervaren en kunnen als “makamba” (Nederlander) worden bestempeld, vooral wanneer zij geen Papiamento spreken.

De variant is te herkennen aan:

• het gebruik van Papiamentse werkwoorden en woorden,
• typische accenten, klankkleur en uitspraak,
• de toepassing van regionale grammaticale structuren, zoals in:

Ai no, ik heb hopi veel foto’s gesakeerd, maar ze zijn hodidu!

Aantal sprekers en taalgebruik

Hoewel het Nederlands in de Caribische delen van het Koninkrijk officieel is, wordt het meestal als tweede of derde taal gebruikt: in het dagelijks leven domineren Papiamento, Spaans en Engels. Op Bonaire is Nederlands moeders­taal voor ongeveer 15 % van de bevolking (2021), Spaans is even frequent; op Sint Eustatius en Saba ligt dat rond 4 %

Identiteit en perceptie

De variëteit speelt een rol in identiteitsconstructie. Nederlandssprekende Antillianen voelen zich soms “niet helemaal thuis” in Nederland of in de Papiamentstalige gemeenschap, juist vanwege de gemengde taalstijl. Taalpuristen waarschuwen tegen het gebruik van Engelse of Spaanse leenwoorden in Papiamento, terwijl anderen juist blij zijn met de talenmix als onderdeel van de lokale identiteit.

Vergelijking met andere niet-Europese Nederlandsvarianten

Nederlands wordt ook gesproken in de Caribische special gemeenten (Bonaire, Sint Eustatius, Saba), maar daar zijn andere varianten gangbaar, bijvoorbeeld Virgin Islands Creole Dutch. Die heeft, net als Antilliaans Nederlands, een sterke mix met andere talen.

Fuente, nota i/òf referensia

Kategoria:Idioma

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Na Aruba e presencia di idioma Spaño ta significativo. E pais Caribense, cu Hulandes y Papiamento como idiomanan oficial, tin un gran cantidad di hablante di Spaño. Segun e censo di 2000, Spaño ta e di dos idioma mas papia riba e isla, despues di Papiamento.

Hablante di Spaño

Segun datonan di Censo 2010, 13.710 residente di Aruba ta papia Spañó como nan idioma materno. Na 2017 hablante di Spañó tabata representa 12.6% di e poblacion. Esaki ta relaciona cu e emigrantenan for di paisnan hispano. Segun pais di origen e percentahe tabata, entre otro, 9.1% di Colombia, 4.1% Republica Dominicano, 3.2% Venezuela i 1.1% Peru. Si conta tur esunnan cu por comunica den Spaño, e cantidad total di hablante ta yega aproximadamente 93.500, o sea 85% di e poblacion Arubano. Pero solamente un di cada cinco persona ta uza Spaño como nan unico idioma.

Spaño den bida publico

No obstante di no ta un idioma oficial, e uso di Spaño ta sirbi metanan practico y ta extende den hopi aspecto di bida publico, reflehando su papel como idioma di contacto, identidad y comunicacion den e contexto multicultural di Aruba.

E isla su proximidad cu Venezuela y Colombia y e fuerte contactonan religioso, comercial y cultural durante siglonan a contribui pa e uzo continuo na Aruba di Spaño. Segun Hartog e influencia Spaño ta mas tanto notabel den e variante Arubano di Papiamento cu den e variantenan di Corsou y Boneiro.

Den e sistema escolar, Spaño ta un materia obligatorio desde enseñansa basico, cuminsando den e di cinco klas bay dilanti. Ademas, varios canal di television for di Venezuela ta wordo ricibi sin problema riba e isla, ofreciendo noticia, entretenimento y programacion educativo na Spaño. Hopi radioemisora local ta inclui musica cu canto di Latino America den nan programacion, y den algun caso, ta transmiti programanan na Spaño.

Den sector comercial, hopi empleado den tienda, restaurant y servicio publico ta comunica cu clientenan hispano den nan idioma nativo. Ora cu hende yega na un loket, e probabilidad ta halto cu nan por haci pregunta o haya informacion na Spaño.

Iglesia catolico cu un comunidad grandi riba e isla ta ofrece misa regular na Spaño. Den algun bario, specialmente caminda comunidadnan hispano ta concentra, por tin borchi informativo cu dos of mas idioma, incluyendo Spaño.

Aspectonan sociolinguistico

Pa hopi residente, particularmente e migrantenan hispano di Colombia, Venezuela y Republica Dominicano, Spaño ta sigui sirbi como idioma principal na cas, den relacionnan familiar y comunidad religioso.

Na nivel popular, Spaño ta keda un idioma di preferencia pa comunicacion informal den bario, mercado y luganan publico. Turistanan hispano, cu ta forma un porcion importante di e turismo entrante, tambe ta contribui na su visibilidad den bida diario Arubano.

E multilingualismo na Aruba ta stimula un nivel halto di dominio pasivo di Spaño: hopi Arubiano por compronde Spaño aunke no ta papi’é activamente. E situacion aki ta refleha un diglosia dinamico, caminda Spaño ta sirbi mas na nivel informal y comunicativo, mientras cu Hulandes y Papiamento ta predomina den situacionnan formal, educativo y gubernamental.

Influencia di Spaño riba Papiamento den siglo 21

E idioma oficial Papiamento ta un idioma crioyo cu ta nace durante e periodo colonial for di e mescla di Spaño, Portugues, Hulandes, Ingles, Frances i Arawak. Gran parti (70%) di su vocabulario tin origen Spaño. E isla di Aruba tabata pa mas cu un siglo parti di Imperio Spaño promé cu el a wordo cede na e Imperio Hulandes na aña 1636.

Aunke Papiamento ta ser considerá un idioma stabil, hopi Arubiano ta sinti cu su presencia ta birando menos, particularmente den contactonan cu emigrantenan hispano. Investigacion sociolinguistico a mustra cu e preocupacion no ta basa riba un cambio real, sino riba un “menasa simbolico” cu ta relaciona cu identidad y inclusividad di pertenencia.

Un tema cu ta surgi frecuente den discusionnan publico y escolar ta e supuesta “contaminacion” di Papiamento cu palabra y structuranan Spaño. Algun ciudadano ta boga pa un Papiamento “puro”, afirmando cu influencia stranhero, particularmente di Spaño, por afecta e caracter crioyo di e idioma. E sintimento aki ta bira mas fuerte ora cu migrantenan nobo no ta haci esfuerso pa siña y papia Papiamento, sino ta keda den nan idioma materno.

Estudionan recien, manera esun di Kester y Buijink (2023), a conclui cu aunke hopi Arubiano ta expresá preocupacion riba e futuro di Papiamento, e idioma mes no ta duna señalnan di bay atras. Su uzo a keda halto den bida escolar, gobierno y medionan local, y e mes a demostra capacidad pa integra neologismonan sin perde su esencia.

---

Un triptongo (for di griego tríphthongos, literalmente: ‘ku tres zonido’ òf ‘ku tres tono’) ta un kombinashon di tres zonido vocal cu ta pronunciá den un solo silaba. Den un triptongo, e tres vocal òf semivokal ta sigui un tras di otro sin interrupshon, formando un zonido monosilabico.

Den fonetika, un triptongo ta resulta di un movimiento kontinuo pero suave di e organonan di artikulashon for di un zonido di vocal pa otro, den un sekuénsia di tres zonido. Na kontraste ku un monoftongo, ku tin un so zonido, òf un diptongo ku tin dos, un triptongo ta kontené tres zonido vocal den un so silaba.

Importante pa nota ku un triptongo no ta meskos ku un sekuénsia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, kaminda por tin mas ku un silaba. Por ehempel, den aleman feuer [ˈfɔʏ.ɐ] (‘kandela’), e sekuénsia vocal ta dividí den dos silaba, i no ta un triptongo.

Un triptongo tipiko ta forma pa un semivokal, sigui pa un vocal nukleo, i sigui pa un otro semivokal (por ehempel: /i̯/ + /a/ + /u̯/). Por existí tanto triptongonan orál komo nasal.

Ejempelnan

Den Papiamento, triptongonan no ta hopi komun, pero por haña nan den palabra manera:

biai (for di biaiha)

kaiu (for di kaiu)

huai (for di huai)

Den kastellano (spañol), por haña triptongonan den palabra manera:

miau

Uruguay

cambiáis

Referensianan

Martínez Celdrán, Eugenio. Manual de Fonética Española. Ariel Lingüística, 2001.

Ladefoged, Peter. A Course in Phonetics. Cengage Learning, 2014.

Crystal, David. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley-Blackwell, 2008.

---

Diptongonan komun den Papiamento Diptongo Tipo Ejèmplonan Nota ai Kreshente bai, traishon, baikèl vocal débil (i) tras vocal fuerte ei Kreshente sei, beisbol, trein oi Kreshente boi, koi, sopi ui Kreshente puiro, spruit, fluit ia Dekreshente biaha, rabia, familia vocal débil (i) prome vocal fuerte ie Dekreshente piedra, biento, piedra io Dekreshente nacional, religion ua Dekreshente lengua, francua, guahe ue Dekreshente pueblo, fuerte, muerto uo Dekreshente cuota, suave, actuosa menos komun

🗣️ Nota riba tipo di diptongo: Diptongo kreshente: e vocal débil (i, u) ta antes di vocal fuerte (a, e, o) → zonido ta subi.

Diptongo dekreshente: e vocal débil ta despues di vocal fuerte → zonido ta baha.

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Un diptongo ta un combinacion di dos zonido vocal, pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E articulacion ta consisti di un transicion suave den e frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta wordo percibi como un zonido continuo den un solo silaba.

Fonologicamente, e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa.

Diptongo den Papiamento

Den Papiamento, un diptongo por wordo forma di un di e siguiente combinacionnan:

Vocal debil (i, u) + vocal fuerte (a, e, o)

Ehempel:

• i-a → baiskel, a-i → biaha,
• u-a → usual, a-u → blauw,
• i-e → baiskel, a-i → biaha,
• u-e → fuerte, e-u → eucaristia,
• i-o → odio, o-i → boicotia,
• u-o → duo, o-u → blousa.

Dos vocal debil (i + u, u + i)

Ehempel:

• i-u → hudiu, u-i → fluit

Tipo di diptongo

Dependiendo di e direccion di e transicion vocal, un diptongo por ta dividi den:

• diptongo creciente → biento, pueblo, rabia
• diptongo decreciente → aire, aumento, neishi

Nota cu ora e zonido i ta na final di palabra ta skirbi ay, ey, oy, uy.
Ehempel:

• ay= cay - bay - caray - gay (homber)
• ey= aworey - p'esey - t'ey - bedey - batrey
• oy= coy - morocoy - haudoy - gogoy
• uy= huy - puy - cuy - spruy

Fuente, nota i/òf referensia

Lista di referencia

• Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris.
• Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V.
• Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma.
• SIL International (2004). Papiamentu Phonology. Ethnologue Language Report.
• Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros.

Kategoria:Linguistica

---

Un diptongo ta un combinacion di dos zonido vocal, pronuncia un tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea (silaba) y cu no por separa sin kibra e structura silabico. E ta consisti di un transicion suave den frecuencia di e zonidonan vocal, di tal manera cu nan ta percibi como un zonido continuo den un silaba unico.

Fonologicamente, e dos vocalnan den un diptongo ta forma parti di e mesun silaba, contrario na hiato, caminda dos vocalnan ta forma dos silaba separa.

Formashon di diptongonan den Papiamentu

Den Papiamentu, un diptongo por wòrdu formá di un di e sigiente kombinashonnan:

Un vocal débil (i, u) + un vocal fuerte (a, e, o) ehempel:

baiskel

biaha

fuerte

Dos vocal débil (i + u, u + i) ehempel:

fluit

hudui

riu

Tipo di diptongo: kreshente i dekreshente Dependiendo di e direkshon di e transishon vocal, un diptongo por ta:

Kreshente (glide → vocal nuklear): ora e vocal débil ta na prinsipio. ehempel:

biento

pueblo

rabia

Dekreshente (vocal nuklear → glide): ora e vocal débil ta na fin di e diptongo. ehempel:

aire

aumento

neishi

Ortografia den fin di palabra Ora e zonido i ta na fin di palabra komo parti di un diptongo, e ta wòrdu skibí ku y:

ay, ey, oy, uy

ehempel:

ay: cay, bay, caray, gay (hòmber)

ey: aworey, p'esey, t'ey, bedey, batrey

oy: coy, morocoy, haudoy, gogoy

uy: huy, puy, cuy, spruy

Un hiato ta un sekuencia di dos vocal ku ta pronunsiá separá, es decir, kada vocal ta forma su mesun silaba. E zonido no ta flòu komo den un diptongo, sino ta parti klaramente den dos unidat silábiko.

Un hiato ta forma tipikamente den e sigiente kasonan:

Dos vocal fuerte: poeta, maestro, teatro

Vocal fuerte + vocal débil acentuá: país, María, baúl

Den kaso di hiato, e zonido ta interrumpí, i kada vocal ta tuma su propio énfasis den pronunsiashon.

Referencia

• Goilo, E.R. (2002). Gramática di Papiamento. De Wit Stores N.V.
• Joubert, Sidney M. (2015). Fundamento di Fonologia i Ortografia di Papiamentu. Fundashon pa Planifikashon di Idioma.
• SIL International (2004). "Papiamentu Phonology". Ethnologue Language Report.
• Real Academia Española (RAE). (2022). Ortografía de la lengua española. Madrid: Espasa Libros.
• Deroy, Louis (1967). L’Étymologie. PUF, Paris.

---

Diferencia entre diptongo y hiato den Papiamento

Tipo	Combinacion di vocal	Ehempel	Division silabico	Remarke
Diptongo	i + a	biaha	bia-ha	vocal debil + fuerte, un silaba
	u + e	fuerte	fuer-te	vocal debil + fuerte
	i + e	biento	bien-to	diptongo creciente
	e + i	neishi	nei-shi	diptongo decreciente
	u + i	hudiu	hu-diu	dos vocal debil, un silaba
	i + u	riu	riu	un silaba
Hiato	a + i	caida	ca-i-da	vocal fuerte + debil, dos silaba
	o + e	poeta	po-e-ta	dos vocal fuerte, dos silaba
	o + a	oasis	o-a-sis	dos vocal fuerte, dos silaba

Kategoria:Idioma Un diptongo ta un combinacion di dos zonido vocal, tras di otro, cu ta forma un zonido den un solo rosea y cu no ta inseparabel. Pues e ta consisti di e articulacion di dos vocal, un tras di otro, sin interupcion, produciendo un transicion suave den e frecuencianan di zonido cual ta caracterisa cada un di e dos vocalnan. Fonologicamente, dos vocal cu ta articula di e manera aki ta forma parti di e mesun silaba.

Dependiendo di e tono ta haci distincion entre un diptongo creciente y un diptongo decreciente.
Ehempel:

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Un triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “cu tres zonido”, òf “cu tres tono”) ta un forma cu ta forma parti di un palabra. Casi semper e lo ta un vocal será mas un vocal habrí sigui pa un otro vokal será, formando un “triptongo”.

Den fonetica, un triftongo ta un combinacion di vocal monosilabico cu ta encera un movecion rapido pero suave di e articulador di un calidad di vocal pa otro cu ta pasa riba un tersera parti. Miéntras ku vokalnan “puru”, òf monoftongonan, ta wòrdu bisa ku nan tin un posishon di artikuladó di meta, diftongonan tin dos i triftongonan tres.

Triptongo no mester wordo confundi cu secuencia disilabico di un diptongo sigui pa un monoftongo, manera na aleman "feuer" [ˈfɔʏ.ɐ] ‘kandela’, caminda e vocal final ta mas largo cu esnan hañá den triptongo.

Triptongo (for di griego : τρίφθογγος, “triphtongos”, literalmente “ku tres zonido,” òf “ku tres tono”) ta e nòmber duná na e kombinashon di un zonido semivokal , un zonido vokal i un zonido semivokal emití den un solo esfuerso vokal. Triptongo ta wòrdu dividí den oral y nasal.

Den un triptongo tres vocal (of semivocal) ta un combinacion di tres zonido vocal hunto, cu ta forma un zonido.

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Den linguistica, singular (latin: singularis, cu ta nifica “unico” of “solitario”) ta un termino gramatical cu ta referi na un forma di palabra cu ta indica un solo hende, cos, obheto, luga of idea. E ta contrasta cu e forma plural, cu ta referi na mas cu un.

Uzo di singular

E singular ta e forma standard di un palabra den e gran mayoria di idioma, sin ningun modificcion special. E cambio ta bin pa palabranan den plural. Mescos den idioma Papiamento, e forma singular ta basico, unda un sustantivo ta presenta su mes, sin indica cantidad. E ta sirbi pa nombra un solo entidad.
Ehempel:

• buki → un buki
• mucha → un mucha homber
• rosa → un flor
• idea. → un solo pensamentu

Relacion cu artikulo y adhetivo

Un sustantivo den singular regularmente ta acompaña pa un articulo singular (manera un, e) y adhetivo cu ta acordá cu género y número.
Ehempel:

• e rosa dushi
• un cas grandi

Cambio pa plural

Pa pone un sustantivo singular den forma plural, Papiamento normalment ta agregá -nan na fin di palabra. Sinembargo, e regla aki tin espeshonalidadnan y depende di ortografia y uso.

Ejèmplo:

buki → bukinan

ros → rosnan

idea → ideanan

Lista di referencia

• Kouwenberg, Silvia (2004). The Grammar of Papiamentu. Mouton de Gruyter.
• Mansur, Jossy M. (1996). Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento. Aruban Publications.
• Real Academia Española (2021). Gramática esencial de la lengua española. Espasa.

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Plural (latin: pluralis, ku ta nifiká “di más ku uno”) ta un termino gramatikal ku ta referí na un forma di palabra ku ta indiká más ku un hende, kos, lugá of idea. E ta kontrastá ku e forma singular, ku ta indiká un solo ente.

Uso den Papiamento

Den idioma Papiamento, forma plural ta forma derivá di un sustantivo singular pa indiká ku tin más ku un di esaki.

Ehempel:

• buki → bukinan
• ros → rosnan
• muchu → muchanan

Formacion di plural

Den ortografia di Papiamento, e forma plural generalmente ta forma pa agregá e sufijo -nan na e sustantivo singular. E regla ta aplica pa hende, animal, kos, lugar y tambe idea abstracto. Ehempel:

• cas → kasnan
• idea → ideanan
• persona → personanan

Plural eksplisito y implicito

Papiamento tambe por indiká pluralidad den otro manera, manera pa medio di un palabra ku ta indiká kantidat (manera hopi, tur, algun), aunque e sustantivo keda den forma singular. Pero den uso formal, ta preferibel pa pone e palabra den forma plural.

Ejèmplo:

hopi hende

tur mucha ta contento

Komparashon ku otro idioma

Den otro idioma, manera español of inglés, forma plural por envolví kambio di letra, agregashon di sufijo otro ku -nan, of regla irregular. E forma di plural ku -nan ta un karakterístika partikular di Papiamento.

Referencia

• Kouwenberg, Silvia (2004). The Grammar of Papiamentu. Mouton de Gruyter.
• Mansur, Jossy M. (1996). Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento. Aruban Publications.
• Real Academia Española (2021). Gramática esencial de la lengua española. Espasa.

Silaba (na inglés: syllable; na hulandés: lettergreep) ta un unidad ritmico di zonido den un palabra. Un silaba ta normalmente forma pa un solo vocal of un combinacion di consonante y vocal, cu ta wordo pronuncia manera un solo impulso di bos.

Den linguistica, e analisis di e silaba ta un aspecto esencial den fonologia, ortografia, y e forma di rima den poesia. E structura di silaba por varia segun idioma, pero tur idioma tin algun forma di silaba den su sistema linguistico. Den idioma Papiamento, silabacion ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra.
Ehempel:

• casita → ca-si-ta
• bunita → bu-ni-ta
• trahado → tra-ha-do

Structura di silaba

E structura general di un sílaba ta consisti di tres segmento agrupa den dos componente:

• Onset: Un consonante of grupo di consonante, obligatorio den algun idioma, opshonal of hasta restringi den otronan
• Rima: ta consisti di un:
  • nucleo: e vocal principal di e silaba (obligatorio)
  • coda: e consonante of grupo di consonantenan despues di e vocal (opshonal)

Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca.

• Bo: onset = "b", nucleo = "o"
• Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda

Lista di referencia

• Kouwenberg, Silvia (2004). The Grammar of Papiamentu. Mouton de Gruyter.
• Mansur, Jossy M. (1996). Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento. Aruban Publications.
• Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). A Course in Phonetics (di 7 edicion). Cengage Learning.
• Maurer, Philippe (1990). Die Verschriftung des Papiamento. Den: Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen. Gunter Narr Verlag.

Kategoria:Linguistica

Núkleo (ν): Un konsonante vokal òf silábiko, obligatorio den mayoria idioma Coda (κ): Un konsonante òf grupo di konsonante, opshonal den algun idioma, altamente restringí òf prohibí den otronan

Un silaba por consisti di tres parti principal:

• Onset: e consonante of consonantenan na comienso (optativo)
• Nucleo: e vocal principal di e silaba (obligatorio)
• Coda: e consonante of consonantenan despues di e vocal (optativo)

Por ehempel, den e palabra "boca", nos tin dos silaba: bo-ca. — Bo: onset = "b", nucleo = "o" — Ca: onset = "c", nucleo = "a", sin coda

Kategoria:Linguistica

Silabacion den Papiamento == Den idioma Papiamento, e forma di e silabanan ta fundamental pa duna ritmo y entonacion na palabra. Ehempel:

• casita → ca-si-ta
• bunita → bu-ni-ta
• trahado → tra-ha-do

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Den fonetica, consonante (na Ingles: consonant; na Hulandes: medeklinker) ta un zonido di bos, forma pa un coriente di aire cu ta topa cu un of otro obstaculo, sea parcial of total, den e tracto vocal (boca y garganta). E ta un di e dos tipo principal di zonidonan di bos, e otro ta e vocal. Contrario na un vocal, un consonante ta rekeri un tipo di tapamento, estorbo, of contacto den boka, como na nivel di e labionan, e lenga, of e dente, pa forma zonido.

E palabra “consonante” ta bini di Latin consonans, cu ta nifica “zonido cu ta zona hunto” (con = hunto, sonare = zona). Tradicionalmente, consonantenan ta wordo considera zonido cu no por existi sin un vocal acerca.

Aplicacion

Papiamento

Den e idioma Papiamento, por haña varios consonante den uso diario. E cantidad di consonante por varia segun e dialecto, pero generalmente e siguiente letternan ta representa consonante den e alfabet:

B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Y, Z

E letter Q casi no ta wordo uza; generalmente e ta wordo substitui/suplantá pa 'K'. E letter X ta usa solamente den palabra stranhero.

Tur palabra den Papiamento ta contene un of mas consonante, cu ta forma silabanan hunto cu e vocalnan.

Vocal		Balor na Papiamento (AFI)	Ehempel	Balor na Papiamentu / (AFI)	Ehempel
b		/b/	bala, caba	/b/	bibu, fabor
c	before Malchi:Angbr, Malchi:Angbr	/s/	merece, haci	/s/	Cecilia
	elsewhere	Malchi:IPA	caminda, cla	/k/	Caracas
chMalchi:Ref		Malchi:IPA	chikito	/tʃ/	chapi
d		/d/	documento, dal	/d/	duru, dede
djMalchi:Ref		Malchi:IPA	djaca	/dʒ/	djente
f		/f/	fama	Malchi:IPA	fòrki
g	before Malchi:Angbr, Malchi:Angbr, final	/x/	gesto, mag	/x/	margen, brùg
	before unstressed Malchi:Angbr, elsewhere	Malchi:IPA	garganta, sanger	Malchi:IPA	gosa, mangel
h		Malchi:IPA	hasta, habilidad	Malchi:IPA	hari, heru
jMalchi:Ref		Malchi:IPA Malchi:IPA	jong, jas Juan	Malchi:IPA Malchi:IPA	Jan Thiel Julia	Some places still maintain their old spelling, e.g. Salinja. Here the Malchi:Angbr is pronounced Malchi:IPA.
k		Malchi:IPA	kishiki, kere	Malchi:IPA	kenta, sekreto
l		Malchi:IPA	lista, laba	Malchi:IPA	lesa, kla
m		Malchi:IPA	mucha, premio	Malchi:IPA	man, lampi
n	before Malchi:Angbr, Malchi:Angbr, Malchi:Angbr, Malchi:Angbr, final except after stressed vowel	Malchi:IPA	mango, pan	Malchi:IPA	anker, bon	In Papiamento, Malchi:Angbr followed by Malchi:Angbr or Malchi:Angbr would be pronounced as a Malchi:IPA (see below), thus having the same effect on the Malchi:Angbr as Malchi:Angbr would.
	elsewhere	Malchi:IPA	natural, tene, algun	Malchi:IPA	nechi, hende, tempran
ñ		Malchi:IPA	aña, soño	Malchi:IPA	baña, ñapa
p		Malchi:IPA	pipa, adopta	Malchi:IPA	palu, sapu
qMalchi:Ref		Malchi:IPA	quesillo	Malchi:IPA	Quebec
r		Malchi:IPA	tera, rosa	Malchi:IPA	barba, poder
s		Malchi:IPA	saya, sucu	Malchi:IPA	krus, pasa	In Papiamento, the Malchi:Angbr has a Malchi:IPA sound in words ending in -sion. In Papiamentu, it is written as -shon.
sc		Malchi:IPA	adolescente, piscina
shMalchi:Ref		Malchi:IPA	shimis	Malchi:IPA	shete
t		Malchi:IPA	tin, tata	Malchi:IPA	trapi, ritmo
v		Malchi:IPA Malchi:IPA	viuda divorcio	Malchi:IPA	verbo, vitamina
w		Malchi:IPA	wega	Malchi:IPA	wowo
xMalchi:Ref		Malchi:IPA or Malchi:IPA	examen, conexion, reflexion	Malchi:IPA or Malchi:IPA
y		Malchi:IPA	yama, haya	Malchi:IPA	yuda, kayente
z		Malchi:IPA	zona	Malchi:IPA	zeta	In Papiamento, the Malchi:Angbr has a Malchi:IPA sound in words ending in -eza, -anza or with a Malchi:Angbr. In Papiamentu, they are written as -esa and -ansa.
zjMalchi:Ref		Malchi:IPA	zjeito	Malchi:IPA	zjar		ù				/ʏ/	bùs, yùfrou
ü				/y/	hür

List di referencia

• Kouwenberg, Silvia (2004). The Grammar of Papiamentu. Mouton de Gruyter.
• Mansur, Jossy M. (1996). Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento. Aruban Publications.
• Ladefoged, Peter & Johnson, Keith (2015). A Course in Phonetics (7th ed.). Cengage Learning.
• Maurer, Philippe (1990). Die Verschriftung des Papiamento. Den: Zum Stand der Kodifizierung romanischer Kleinsprachen. Gunter Narr Verlag.

Kategoria:Linguistica

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Sustantivo (na Ingles: noun; na Hulandes: zelfstandig naamwoord) ta un tipo di palabra den gramatica cu ta sirbi pa nombra hende, luga, cos, idea, of otro ser, sea concreto of abstracto. E palabra “sustantivo” mes ta bini di Latin substantia, ku ta nifiká “substancia” of “loke ta di esencia”.

Rol den frase

Den un frase, un sustantivo ta generalmente e sujeto of e objeto di un verbo. E ta e elemento ku e verbo ta referí na dje, i regularmente ta precedí of sigui pa un artikulo (manera “un”, “e”, “esey”) of un adhetivo.

Clase di sustantivo

Sustantivonan por wordo dividí den varios kategoria:

Sustantivo komun: nombra hende, kos of lugá den manera general, por ehèmpel: mùsiko, buki, isla.

Sustantivo propio: nombra spesífiko pa hende, lugá of entidad, i ta skibí ku mayuscula, manera: Maria, Aruba, Google.

Sustantivo konkretu: nombra kos ku por wordo mira of tuma, manera: mesa, silla, barco.

Sustantivo abstrakto: ta referí na idea, sentimiento of estado, manera: amistat, libertat, konsenshi.

Género y número

Tur sustantivo den Papiamento tin un género gramatikal: ta òf masculino òf femenino. E género ta influenshá e forma di artikulo y adhetivo ku ta akompañ'é (por ehèmpel: e homber vs e muher).

Tambe, sustantivonan por ta den forma singular (un solo) of plural (más ku un), manera: buki / bukinan, muchanan / mucha.

Lista di referencia

• Kouwenberg, Silvia (2004). The Grammar of Papiamentu. Mouton de Gruyter.
• Mansur, Jossy M. (1996). Diccionario Básico Papiamento–Hulandés, Hulandés–Papiamento. Aruban Publications.
• Real Academia Española (2021). Gramática esencial de la lengua española. Espasa.
• Trupia, Sandro (1995). Linguistica generale e grammatica. Zanichelli.

Kategoria:Gramatika Kategoria:Linguistica

---

Kontakto di idioma

en.wiki:Contacto di idioma ta sosodé ora ku papiadónan di dos òf mas idioma òf variedat ta interkambiá ku i influensiá otro. E estudio di kontakto di idioma ta wòrdu yamá lingwístika di kontakto. Kontakto di idioma por sosodé na fronteranan di idioma,[1] entre idiomanan di adstrato, òf komo resultado di migrashon, ku un idioma intrusivo ku ta fungi komo sea un superstrato òf un substrato.

Ora ku papiadónan di diferente idioma ta interkambiá estrechamente, ta tipiko pa nan idiomanan influensiá otro. Kontakto intensivo di idioma por resultá den konvergensia òf releksifikashon di idioma. Den algun kaso un idioma di kontakto nobo por wòrdu kreá komo resultado di e influensia, manera un idioma pidgin, krioyo òf miksto. Den hopi otro kaso, kontakto entre hablantenan ta sosodé ku efektonan duradero na eskala mas chikí riba e idioma; esakinan por inkluí e prestamo di palabranan di prestamo, kalku, òf otro tipo di material lingwístiko.

Multilingwismo tabata komun durante gran parti di historia humano, i awendia mayoria hende na mundu ta multilingual.[2] Hablantenan multilingual por partisipá den kambio di kódigo, e uso di vários idioma den un solo kombersashon.

Métodonan for di sosiolingwístika[3] (e estudio di uso di idioma den sosiedat), for di lingwístika di korpus i for di lingwístika formal ta wòrdu usá den e estudio di kontakto di idioma.

---

Celebra ta de vez en cuando, trabao ta continuo, Bon Dia Aruba, Rubrica Asina bon Nos Papiamento ta? (24 di mei 2025)

Como medio di comunicacion nos posicion ta diferente, ya cu nos ta para meymey di e desaroyo di nos idioma a base diario. Esey ta duna un obligacion extra, pasobra loke nos ta publica ta pasa bao wowo di miles di lector diariamente. Mihor nos percura anto pa skirbi di tal forma cu nos ta respeta loke tin, pero di otro banda ta mira lo valioso di e entrada continuo di palabra nobo den nos idioma y usa nan di forma apropia.Den e casi cuatro aña di existencia di e column aki, nos a toca un sinfin di tema, semper di forma critico, sin ofende ningun hende. Na ocasion di e promer aniversario, na augustus 2022, nos a publica un lista di e topiconan cu nos ta trata den e aña ey, di forma critico. Esakinan ta duna un bon impresion di e amplitud di e temanan y a la vez ta mustra cu ainda tur ta relevante. Un resumen:

• Aki, akinan, akinanan... tocante uso innecesario y excesivo di ‘nan’
• Uso innecesario y excesivo di ‘wordo’ o ‘ser’
• Paso o pasobra? Papia y skirbi ta dos cos diferente
• Atende cu... o atende? Atende un asunto cu un persona; no atende cu un

asunto

• ‘Encuanto di’ y ‘tocante di’, tambe ‘durante di’: uso

incorecto y innecesario di e palabra ‘di’ Contra? O Contra di...?

• Uso corecto di ‘na’ den diferente contexto; ki ora ‘den’ y ki ora ‘na’?
• Palabra modifica incorectamente: ‘nombracion’, ‘comportacion’, ‘cargacion’ (nombramento; comportamento; cargamento)
• Parha o pahra...? Un palabra modifica recientemente
• Tabatin o tabata tin...? Kico ta corecto?
• Gobernado o Gobernador... Ta usa e ‘r’ si of no?
• Diferencia entre idioma papia y skirbi
• Agradable o agradabel...? Tocante origen Portugues/Spaño di

e variantenan Directiva o ‘Hunta di Directiva’ Con pa adopta termino corectamente

• Ki ora un palabra ta bira ‘Papiamento’...?
• E proceso di adopcion y adaptacion Reforza, enforsa, reenforsa...? Palabra adopta di diferente fuente, reemplazando

palabra existente caba “Esey no tin di haber cu…?” Corecto, of no? Origen di e expresion Compromiso, compromis, compromise...? Mesun palabra, adopta di diferente banda

• Di dje, den dje, di unda e ‘dje’ ta bin...?
• Doble negacion: ki ora si y ki ora no?
• Uso di distincion di genero masculino/femenino
• Ortografia uniforme un reto...? Variedad di ortografia cu medionan ta haya di tur banda
• Terminonan opuesto: ‘progresivo’ o ‘progresista’; ‘conservativo’ o ‘conservador’?
• Entre ‘advertencia’ y ‘advertentie’; uso corecto of no? Curasha o encurasha...?

Reforza o reenforza...? Uso corecto of no?Pret of leuk...? Eigenlijk of...? Influencia di Hulandes den Papiamento Pa of Pa...? Para o por...? Voor of door...? Origen di nos ‘pa’

• E la bay o el a bay? Kico ta corecto?
• Tocante eror gramatical cu casi no ta ripara... ‘Loke ta’ o ‘loke cu ta’?
• Paris o Parijs? Londen, London o Londres? Variedad den nomber geografico...Nacionnan Uni o United Nations; IMF o FMI...? Cual idioma tin preferencia...?
• Entre desaroyo liber y formalisacion di idioma: ki rumbo pa tuma? Papiamento manera papia..., o skirbi?
• Tocante uso di ‘es’, ‘esnan’, ‘esunnan’...‘Cune’ o ‘cu nan’:
• Tocante erornan cu no ta detecta facilmente...Papiamento ta rico na diferente tipo di vocal; a traves di influencia diverso
• Algo mas di nos herencia Portugues; un exploracion den nos vocabulario.

Nota: si bo ta desea pa nos trata un tema specifico atrobe, o mas amplio, laga nos sa via reaccion riba Facebook, o un mail na bondia.aruba@gmail.com

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Educacion Profesional Intermedio (EPI) ta enseñansa riba nivel MBO (Middelbaar Beroepsonderwijs) na Aruba. E ta encera ... Colegio EPI ta e unico instituto di enseñansa riba nivel MBO na Aruba., situa den Venusstraat 3 na Oranjestad??

Colegio EPI

A funda Colegio EPI riba prome di augustus 1997. Ta ofrece educacion na nivel 3, 4 y 5 consistiendo di e unidadnan; Salubridad & Servicio, Economia, Hospitalidad y Turismo y Ciencia & Tecnologia.

Na aña 2022 Colegio EPI a introduci ocho estudio nobo. Na tur por scoge entre 13 diferente estudio, manera: Allround medewerker Information Technology Systems and Devices, Expert Information Technology Systems and Devices, Elektrotechniek, Allround Assistant Business Services, Business Administration & Control Specialist, Certified Cook, Associate of Applied Science in Culinary Arts, Zelfstanding Medewerker Travel & Hospitality, Leidinggevende Travel & Hospitality, Associate Of Science Degree in Hotel and Restaurant Management, Verpleegkundige, Verzorgende y Social Pedagogische Medewerker.

Colegio EPI ta conta cu mas di 2000 studiante y mas cu 74% di nan ta logra termina nan estudio cu exito.

Category:Enseñansa Enseñansa

---

Arte di Palabra

Arte di Palabra ta un competensia literario ku partisipashon di hoben di Aruba, Boneiru i Korsou. (zie nl.wiki) Meta di e evento ta pa promove amor pa cultura di idioma Papiamento y aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y e desaroyo di dominio di idioma.

Historia

E evento di Arte di Palabra ta existi for di aña 2000 i a cuminsa na Korsou. Ange Jessurun, consulente di Papiamento e tempo ey, a krea e evento pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku.

Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario.

Publikashon

• Pòtpurí Arte di Palabra 2009, kolekshon di e miho obranan propio 2000-2008
• Pòtpurí Arte di Palabra 2014, bundel van de beste eigen werken 2009-2013
• Pòtpurí Arte di Palabra 2019, bundel van de beste eigen werken 2014-2018

nl.wiki:Arte di Palabra ta un kompetensia den Papiamentu pa hóbennan den enseñansa sekundario na Aruba, Bonaire i Kòrsou. Nacemento For di aña skolar 1998-1999 "Papiaments" a bira un asignatura obligatorio den enseñansa sekundario na Kòrsou. E dato aki a duna e impulso pa e inicio di Arte di Palabra, cu na aña 2000 a tuma luga pa prome biaha na Curaçao. For di aña 2006 ta organisá kareda na Bonaire i for di aña 2009 tambe na Aruba.

Arte di Palabra ta tuma lugá tur aña i su meta ta pa desaroyá talento literario hóben i literatura pa mucha papiamentu dor di recitashon di poema i konta storia.

E kompetensia tin tres kategoria di presentashon: poesia, haiku i relato kòrtiku. Kada kategoria ta dividi den dos grupo: klasnan di skol 1-2 i klasnan di skol 3-6. Den klasnan 1 i 2 ta trata di poemas i storianan eksistente i den klasnan mas haltu ta trata di obranan original (propio). E evaluashon ta distinguí entre trabou propio i trabou eksistente. E finalistanan for di e rondonan di klasifikashon na Aruba, Bonaire i Kòrsou lo kompetí ku otro den e ronde final.[1] 1]

E final di Arte di Palabra ta pasa pa tur isla i ta dirigí dor di e Stichting Arte di Palabra ku sosten di Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch gebied. E final ta generalmente konektá ku e entrega di e premionan di Tapushi Literario na honor di e ikonanan kultural na Aruba, Bonaire i Kòrsou.

Fuente, nota i/òf referensia

NOTES DIA 29 di juli 2021 a tuma lugar na Aruba, na Cas di Cultura, final di e competencia literario Arte di Palabra, cu participacion di hoben di Aruba, Boneiro y Corsou. Fundacion Lanta Papiamento (FLP) tabata presente y a keda encanta, un biaha mas. Tabata un fiesta di berdad cu a pone enfoke riba Papiamento su rikesa y bunitesa cultural y riba e creatividad y dominio di idioma Papiamento di nos hobennan. E anochi tabata cuadra exactamente cu e meta di e evento cultural aki: Promove amor pa cultura di nos idioma Papiamento. Enrikece nos idioma cu creatividad di nos hubentud. Den sala tabata reina un entusiasmo y alegria y e hobennan a mustra aprecio pa cada un di e participantenan. Tur participante tabata haya un ovacion cu hasta pitamento cu ‘vuvuzela’. UNION t’e palabra cu ta caracterisa e evento aki, union cultural y social entre Aruba, Corsou y Boneiro. Arte di Palabra den tur sentido di palabra ta un celebracion di Papiamento, e idioma unificado di e islanan aki. Masha pabien n’e hobennan participante, na nan docentenan y n’e organisadornan!

Historia cortico

Arte di Palabra ta existi for di aña 2000. Señora Ange Jessurun kende tabata consulente di Papiamento e tempo ey, a cuminsa cu e evento aki na Corsou, pa celebra e hecho cu Papiamento a drenta enseñansa avansa como materia obligatorio den e aña escolar 1998-1999. Boneiro a cuminsa participa na 2006 y Aruba na 2009. E competencia a cuminsa p’e alumnonan di klas 1 y 2 di enseñansa avansa y e entusiasmo tabata di tal forma cu awor tur klas di tur scol avansa por participa cu poesia y cuenta cortico original of existente y haiku. Adulto tambe por participa den e competencia di haiku. Cada isla, Aruba, Corsou y Boneiro, ta saca su ganadornan y cada aña e final ABC ta na un di e islanan aki. Prins Bernard Cultuurfonds Caribisch Gebied ta yuda den financiamento di biahe y estadia. Durante cada evento final ta honra algun baluarte cultural di Aruba, Corsou y Boneiro cu Tapushi Literario. Y importante pa menciona, t’e publicacionnan cu Arte di Palabra a produci caba: Pòtpurí Arte di Palabra 2009, cu e mihor obranan di 2000-2008: Pòtpurí Arte di Palabra 2014, cu e mihor obranan di 2009-2013: Pòtpurí Arte di Palabra 2019, cu e miho obranan di 2014-2018. Por bisa cu e coleccionnan aki ta bon material literario pa cualkier lesado y bon material cu por uza den scol.

Fuente, nota i/òf referensia

Arte di Palabra ta aporta grandemente na formacion personal di e hobennan y ta masha importante den desaroyo di dominio di idioma.

---

Modern Hebrew (Malchi:Lang-he, ʿivrít ḥadašá[h], Malchi:IPA-he, lit. "Modern Hebrew" or "New Hebrew"), also known as Israeli Hebrew and generally referred to by speakers simply as Hebrew (עברית Malchi:Transliteration), is the form of the Hebrew language that was revived as a spoken language in the late 19th and 20th centuries, and the standard form of Hebrew spoken today. It is the official language of the State of Israel. Among Canaanite languages, Modern Hebrew is the only one spoken today.

---

 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.

Bandera di Gobernador di Kòrsou

Gobernador di Korsou ta e representante di e monarka hulandes (hefe di estado di Reino) na Kòrsou. A instituí e posishon dia 10 di òktober 2010 ku Korsou su status komo pais outónomo denter di Reino Hulandes. Riba nominashon di e mandatario hulandes pa relashonnan di Reino, e monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un término di seis aña; esaki por wòrdu prolonga te maximalmente 12 aña.

E gobernador ta dispone di un sekretariado, e gabinete di gobernador, i ta wòrdu asesorá pa e Konseho di Konsulta, konsistiendo di minimo sinku miembro, apuntá pa e gobernador.

E Gobernador di Aruba ta e representante di e hefe di estado di Reino na Aruba; esaki ta conforme stipulacion den Constitucion di Aruba (Staatsregeling van Aruba). E posicion a keda institui desde prome di januari 1986 ora Aruba a haya su status como pais autonomo dentro di Reino Hulandes. E monarka di Reino Hulandes ta nombra e gobernador pa un termino di seis aña; esaki por wordo prolonga te maximalmente 12 aña.

Facultadnan di gobernador

Facultadnan di e Gobernador di Aruba ta subdividi den e facultadnan asigna na su persona mediante ley como organo di e Reino y como organo di e pais Aruba.

De gouverneur heeft twee taken: hij vertegenwoordigt en verdedigt de algemene belangen van het Rijk en is hoofd van de regering van Curaçao. Hij is tevens vertegenwoordiger op Curaçao van het staatshoofd van het Koninkrijk. Als hoofd van de landsregering is de gouverneur onschendbaar. De gouverneur oefent de uitvoerende macht uit met als verantwoordelijken de ministers, die verantwoording moeten afleggen aan de Staten van Curaçao. De gouverneur heeft geen politieke verantwoordelijkheden en maakt geen onderdeel uit van het kabinet. Tijdens de formatie speelt de gouverneur een rol bij het aanwijzen van de formateur. In 2012 leidde dit tot onrust, toen gouverneur Goedgedrag tegen de zin van de zittende (demissionaire) ministers, maar op verzoek van de meerderheid van de Staten, een formateur aanwees om een waarnemend kabinet te vormen.

De gouverneur wordt door het staatshoofd aangewezen voor een periode van zes jaar op voordracht van de bewindspersoon voor koninkrijksrelaties van het Koninkrijk (en tegelijk van het land Nederland). Deze periode kan worden verlengd tot maximaal één termijn. De gouverneur wordt bijgestaan door zijn secretariaat, het kabinet van de gouverneur, en wordt geadviseerd door de Raad van Advies, bestaande uit ten minste 5 leden, aangewezen door de gouverneur.

Lista

Op 10 oktober 2010 werd Curaçao een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Voor deze datum vertegenwoordigde de gouverneur van de Nederlandse Antillen onder meer Curaçao.

E promé gobernador di Kòrsou tabata Frits Goedgedrag, kende tambe tabata e último gobernador di Antia Hulandes prome ku esaki a wordu disolbi dia 10 di òktober 2010.

N.º	Imagen	Periodo	Nòmber	Nombracion desde
1		2010 - 2012	Frits Goedgedrag	10 di oktober 2010
2		2012 - 2013	Adèle van der Pluijm-Vrede	(interino)
3		2013 - presente	Lucille George-Wout	4 di novèmber 2013

Van	Tot	Nomber	Bijzonderheden
10 oktober 2010	novèmber 2012	Frits Goedgedrag
november 2012	novèmber 2013	Adèle van der Pluijm-Vrede	interino
november 2013	presente	Lucille George-Wout

Lista di gobernador interino

Bij koninklijk besluit kunnen een of meerdere waarnemend gouverneurs worden benoemd die de gouverneur vervangen bij ziekte of afwezigheid of hem vervangen na zijn ontslag of overlijden.

N.º	Imagen	Periodo	Gobernador interino	Nombracion desde
1		2010 - 2013	Adèle van der Pluijm-Vrede	10 di oktober 2010
2		2013 - 2019	Nolda Römer-Kenepa	10 di oktober 2010
3		2019 - presente	Michèle Russel-Capriles	1 di yüni 2019

• 10 oktober 2010 - Adèle van der Pluijm-Vrede
• 1 juni 2013 - Nolda Römer-Kenepa
• 1 juni 2019 - Michèle Russel-Capriles

Fuente, nota i/òf referensia

Category:Aruba Category:Organonan Gubernamental

---

Idiomanan na Aruba

Aruba ta un sociedad sumamente multilingual caminda mayoria di e habitantenan ta domina mas cu un idioma. Hopi Arubiano ta capas di combersa den por lo menos tres di e siguiente idiomanan: Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño y ta cambia comodamente entre dos of mas di e idiomanan aki den bida diario, haciendo e isla un di e teritorionan linguisticamente mas diverso den Caribe.

E pais insular tin dos idioma oficial, cu ta Papiamento y Hulandes. E sistema di enseñansa local ta rekerí pa studiantenan siña Ingles y Spaño desde scol basico. Otro idiomanan, manera Portugues, Chines, Crioyo Haitiano y hopi otro, tambe ta wordo papia den comunidadnan minoritario riba e isla. Segun estimacion na 2010 e gruponan etnico mas grandi tabata: Hulandes 78.7%, Colombiano 6.6%, Venezolano 5.5%, Dominicano 2.8% y Haitiano 1.3%.,

Tur e cuater idioma, Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño, cu ta wordo uza como idioma principal of idioma primario bou di e poblacion Arubano a mira cambio den e periodo di 1980 te 2010 (idioma principal ta expresa den tabel como % di e total).:

Idioma principal	1980 %	1990 %	2000 %	2010 %	Trend
Papiamento	80.1	76.6	69.4	68.3
Spaño	3.1	7.4	13.2	13.5
Hulandes	5.0	5.4	6.1	6.0
Ingles	10.6	8.9	8.1	7.0

Idiomanan oficial

Papiamento

Articulo principal: Papiamento na Aruba

Segun Gobierno di Aruba, e idioma materno y idioma primario di casi tur Arubiano ta Papiamento, un idioma crioyo cu su raiz te na siglo diesseis. Sinembargo, Papiamento no tabata papia extensamente na Aruba te den siglo 18 y 19, ora cu e idioma a bira mas presente den material riba e isla, particularmente den e bukinan di scol Catolico Romano.

Papiamento ta un idioma mescla cu ta combina elementonan for di Portugues, Spaño, Hulandes y tambe algun rasgo di idiomanan Africano y Arawak. Su evolucion a tuma luga na Corsou durante siglo 16 ora cu e Africanonan sclabisa y e sclabisanan Spaño a desaroya un medio comun pa por comunica entre nan mes.

Desde mei 2003, Papiamento ta e di dos idioma oficial riba Aruba, hunto cu Hulandes, y e ta ser considera como un marcador esencial di identidad nacional.

Den area di enseñansa, Papiamento no tabata ricibi masha atencion na Aruba te na 1995. E idioma a wordo inclui oficialmente den e curiculo escolar na 1998 y 1999. Desde e tempo ey, e isla a brasa su idioma nativo. Awendia, bijbel, diccionario y cuentanan di hada skirbi den e idioma ta facilmente disponibel riba e isla.

Hulandes

Pa decadanan Hulandes ta un di e idiomanan oficial di e isla ya cu e isla ta un parti contituyente di Reino Hulandes. Apesar di su status oficial, e ta incomun como un prome idioma papia. Un estudio di Croes (2015) entre estudiantenan a revela cu, apesar di e uzo amplio di Hulandes como idioma di instruccion, e idioma practicamente no tin funcion comunicativo pafor di les. Banda di enseñansa, e uzo di Hulandes ta principalmente den asuntonan huridico y di gobernacion.

Otro idiomanan comun

Ingles

Aruba a reconoce Ingles como un idioma internacional, y a exigi pa muchanan siña Ingles for di klas 4 di scol basico. Uzo di Ingles riba e isla ta data for di cuminsamento di siglo diesnuebe, tempo cu e Inglesnan a ocupa Corsou, Aruba y Boneiro. Ora cu e gobernacion Hulandes riba e islanan a reanudá na 1815, autoridadnan a tuma nota di e uzo ya generalisa di e idioma. Fin di añanan 1920 y inicio di añanan 1930 un cantidad grandi di hende cu ta papia Ingles, for di particularmente Caribe anglofonico, a wordo treci na e isla durante e añanan di boom di petroli. Hopi di e inmigrantenan aki tabata biba den e area di San Nicolas, caminda refineria Lago tambe tabata situa. Te cu awe, hopi di nan descendiente a keda cu Ingles Crioyo como nan prome idioma.

Aunke Ingles no ta e lingua franca riba e isla, el a bira un idioma hopi popular bou di e hubentud. Ademas, Ingles ta un di e idiomanan mas importante den economia di Aruba. Un di e sectornan economico principal ta turismo, mientras un cantidad significante di turista ta procedente di Merca y Canada. Mas recientemente, tin un aumento den uzo di idioma Ingles den enseñansa superior, por ehempel na Universidad di Aruba.

Spaño

Articulo principal: Idioma Spaño na Aruba

Prome cu gobernacion Hulandes, Aruba tabata un colonia Spaño di 1499 te 1636. Spaño a bira un idioma importante riba e isla den siglo diesocho debi na cercania y lasonan economico estrecho cu colonianan Spaño den cercania den loke awor ta Venezuela y Colombia, Door di e localisacion geografico aki di Aruba, awendia hopi Arubiano y inmigrante tambe ta domina Spaño; 85% di e poblacion ta papia Spaño como di dos idioma.

Studiantenan Arubiano ta cuminsa siña e idioma for di klas 5 di scol basico.

Kategoria:Aruba Kategoria:Idioma

---

 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.

Hilda de Windt-Ayoubi ( ) ta un lingwista, traduktor, outor, poeta, kolumnista i papiamentista di Kòrsou. lingwista, poeta, pintor i traduktor di The Prophet di Kahlil Gibra

Bida

Hilda Ayoubi a nase i lanta na Kòrsou. Famia di 5 yu muhe di mayornan di Libano.

Hilde de Windt-Ayoubi a studia idiomanan ingles i spañó, tambe literatura. Na 2014 a sali e buki 'E Profeta', un tradukshon ku el a hasi di e buki ingles 'The Prophet', obra maestral di e eskritor Kahlil Gibran. Pa esaki el a risibí na 2014 un distinshon di 'The George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair' na e universidat di Maryland. Hilda a skirbi su promé poemanan na 1972, tempu ku e tabata studiante na Nijmegen, Hulanda. Despues e no tabata aktivo mas. Na desèmber 2007 el a kuminsá skirbi atrobe, pero tabata te na 2009, inspirá pa su kolega Robbie Griffith (†), ku el a bolbe kuminsá skirbi i publiká. Su poemanan na ingles, hulandes, spañó i papiamentu ta sali regularmente durante e último dékada den e korant Amigoe.

She was born and raised in Curaçao. She was a secondary school teacher and a lecturer at the University in Curacao. Her works include Gedicht (2018) and Geef me je Taal (2019); for her Papiamento translation of Kahlil Gibran’s The Prophet (2014), she was awarded the Kahlil Gibran Chair at the University of Maryland. In 2019 she received UNESCO’s Certificate of Merit for her work on Papiamento. She writes in Dutch, French, English, Papiamento and Spanish.

Bibliografia

• La dislocación de los elementos oracionales y la elipsis en los refranes de La Celestina (2011, UoC)
• Gedicht (2018?, kolekshon di poesia)
• Geef me je taal. Dat ik je beter versta / Duna mi bo idioma. Pa mi por komprondé bo miho (2019)
• Translingualism, Translation and Caribbean Poetry (2022, kolekshon di poesia multilingual huntu cu Piet Muysken)

Hilda De Windt – Ayoubi, schrijfster, dichteres, columniste, kunstenares en hispaniste uit Curaçao. Ze is bekend vanwege o.a. haar vertaling in haar moedertaal Papiaments van het bekende boek The Prophet van Kahlil Gibran, CDL University Press, verschillende vertalingen van gedichten en haar jarenlange publicaties van gedichten in vier talen in de krant Amigoe op Curaçao. Ze presenteerde op deze middag ook haar Papiamentse vertaling van The Prophet die dit jaar wereldwijd haar 100-jarig bestaan viert en al in 105 talen, waaronder ook het Hindi, is vertaald.

I studied at the Catholic University in Nijmegen, nowadays named Radboud University. I also studied at UoC in Curacao, Dutch Antilles. I have a Master degree in Education with major in the Spanish Language and a Bachelor degree in Public Relations. Further on, I have a minor degree (LO) in English. I have been teaching the Spanish Language and Literature for more than 30 years at a secondary school and also have been teaching Didactics, Analysis of Methods, Spanish Grammar and Oral and Written Communication for more than eight year at University of Curacao. I translated "The Prophet" (by Kahlil Gibran) into the Papiamentu language. This translation was published by the Maryland University Press. For this translation I was granted an award by the George and Lisa Zakhem Kahlil Gibran Chair for Values and Peace, May, 2014. Further on, I attended an art Academy for four years. As part of a group exhibition I exhibited four times several of my paintings. I write poetry in six languages, Papiamento, Dutch, English, Spanish, Italian, and French. Recently my first poetry book illustrated with twenty of my paintings was published by LM Publishers in the Netherlands. I Master different languages, for example, Dutch, Spanish, English, Papiamentu. Currently, I am also studying different other languages, like Italian, Quechua. I am very interested in promoting and conserving Native Languages. Therefore, my poetry often focuses on native languages. In 2019, my second poetry book that focuses on language will be published. I belief that it is of utmost importance to focus more on Literature (specifically on creative writing) and Art in the education at school.

Fuente, nota i/òf referensia

---

 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.

Sidney M. Joubert (☆ 1939 na Kòrsou) ta un dosente, lingwista i papiamentista di Kòrsou. Na 2023 el a risibí e titulo di doctor honoris causa di University of Curaçao pa su kontribushon na idioma papiamentu.

Bibliografia

• Dikshonario di verso Papiamento-Hulandes

NOTES Eredoctoraat voor Sidney Joubert bij de UoC Sidney Joubert, Doctor Honoris Causa bij de UoC March 20, 2023 REDAKSHON.

Op 16 maart jl. werd tijdens een plechtige openbare zitting van het College van Decanen van de Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (UoC), aan de heer Sidney. M. Joubert, het eredoctoraat verleend. In een volle Aula opende de Rector Magnificus, dr. Francis de Lanoy, deze plechtige zitting, waarbij hij alle aanwezigen in de zaal welkom heette, in het bijzonder de heer Joubert en de twee paranimfen, mevrouw Lucille Berry-Haseth en de heer Edward John Joubert, die hem flankeerden tijdens deze plechtigheid.

De decaan van de Algemene Faculteit, drs. Adriënne Fernandes, nam vervolgens het woord, en ging kort in op de redenen die voor de Algemene Faculteit aanleiding waren om de heer Sidney Milton Joubert voor te dragen als kandidaat voor het eredoctoraat. Zij gaf aan dat de heer Joubert over een tijdsbestek van vijftig jaar, zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de gemeenschap, op het gebied van taalkunde van het Papiamentu. Bovendien wees zij erop dat de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan is. Het eredoctoraat, zo vervolgde zij, wordt als welverdiend eerbetoon aan deze kandidaat verleend voor zijn zeer uitzonderlijke prestaties in het kader van culturele en academisch gerelateerde verdiensten. De heer Joubert, met zijn talrijke merites is van bijzondere betekenis voor de Algemene Faculteit, die taal, literatuur en cultuur centraal stelt, de lerarenopleiding Papiamentu aanbiedt en een leerstoel heeft gerelateerd aan het bestuderen en verwerven van Papiamentu. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vanuit deze faculteit de rol van het Papiamentu als algemene omgangstaal in de Curaçaose samenleving, met deze erebenoeming, bekrachtigd en versterkt wordt.

Vervolgens nam de Rector Magnificus het woord, die na verwijzing naar de mogelijkheid die de Landverordening Universiteit van Curaçao Dr. Moises da Costa Gomez (LuoC) biedt (art. 37 lid 2), de heer Sidney M. Joubert en zijn twee paranimfen naar voren riep om hen ten overstaan van het College van Decanen de bul te overhandigen. Prof. dr. Ronald Severing, verbonden aan de Algemene Faculteit, en promotor van Sidney Joubert bij deze plechtigheid, sprak bij de laudatio, lovende woorden uit, verluchtigd met een powerpoint, met afbeeldingen van werken van de heer Joubert. Hij gaf aan dat de heer Joubert een fervente taaldeskundige en in het bijzonder een verwoede Papiamentist is. Eerder was hij docent Spaanse taal- en letterkunde op de middelbare school en de UNA en tevens beëdigd vertaler en lexicograaf. Hij werd bij de oprichting van het overheidsbureau Sede di Papiamentu (1983) aangesteld om aan een vocabulaire van het Papiamentu te werken. Sindsdien zijn er van zijn hand ten behoeve van het Papiamentu, vocabulaires (1988, 1990) verschenen en verder woordenboeken in druk (1991, 1999, 2007), met supplementen (1997), een taalgids Papiamentu voor toeristen (1994), digitale woordenboeken (2002), online versies (Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox en Safari) en achtereenvolgende spellingcheckers Papiamentu voor Microsoft Office (2003-2014) Windows 98-8.1 (2001, 2007, 2014). Naast kenner van de taalkunde van het Papiamentu en de autoriteit op het gebied van de gemeenschappelijke Papiamentse woordenschat, is de heer Joubert ook kenner van de literatuur van het Papiamentu en de literatuurgeschiedenis ervan, blijkens de omvangrijke driedelige gezamenlijke uitgave in het Papiamentu, Pa saka kara (1109 pp., 1983); ook verzorgde hij met auteursgroepen tweetalige Nanzi-boeken (2005, 2019). Hij is Papiamentu-connaisseur bij uitstek, getuige de talrijke publicaties van zijn hand en ook samen met lokale en buitenlandse deskundigen. Hij heeft zich bekwaamd en intensief ingezet voor het promoten van de studie, kennis en correct gebruik van het Papiamentu vanaf begin zeventiger jaren tot heden. Hij is ook medeverantwoordelijk voor de meer dan 400 woorden Antilliaans-Nederlands die in het Groene Boekje zijn opgenomen. Gedurende een aantal jaren, zijn de krantenteksten van het Antilliaans Dagblad en de Amigoe verzameld. Uit die verzameling zijn door onder andere de heer Joubert karakteristieke woorden geselecteerd die in het Groene boekje terecht zijn gekomen als: empaná, blenchi, dushi, karkó en snèkbar. Tevens is hij vanaf het begin (1999) tot recentelijk (2018) betrokken geweest bij de samenstelling van het Papiamentu-dictee en ook als jurylid van het jaarlijkse Diktado Nashonal Papiamentu in de aula van de UoC. De eredoctor is reeds meerdere malen eervol onderscheiden en heeft meervoudig eerbewijs mogen ervaren vanuit diverse maatschappelijke en academische instituties.

Na de laudatio van zijn promotor kreeg dr. Sidney Joubert het woord van de rector. Hij liet weten dat toen hij van zijn benoeming op de hoogte werd gesteld, verrast was en zeer geëmotioneerd raakte. Hij dankte dan ook allen die betrokken waren vanaf de voordracht tot aan zijn benoeming. Hij vertelde hoe zijn belangstelling voor het Papiamentu begon. Dat gebeurde tijdens de colleges die hij volgde bij drs. Raúl Römer aan de Universiteit van Amsterdam. Raúl Römer onderzocht het Papiaments als toontaal. Joubert gaf voorbeelden als mata (plant) en mata (doden). Er was verschil in toon, hoog laag en laag hoog te horen. Op Curaçao werd Antoine Maduro zijn leermeester, waar hij ook mee samen werkte. Hij werd al snel door de overheid in twee opeenvolgende spellingcommissies voor het Papiamentu benoemd, in de commissie Römer en de commissie Jonis. Bij het Buki di oro, het gouden boekje met de officiële spelling van de overheid (2009), had hij ook zitting in de commissie die het werk voorbereidde.

Na dit dankwoord en bijzonderheden over zijn werk, sloot de Rector Magnificus de officiële zitting. In het informele deel dat daarop volgde, spraken beide paranimfen de pas gedoctoreerde promotus toe. Lucille Berry-Haseth wees op haar lange vriendschap met de gepromoveerde en hun samenwerking op het gebied van Papiamentu. De laatste tien jaar hebben zij zich samen met een redactieteam beziggehouden met een verklarend woordenboek Papiamentu. Zij sloot af met een prachtige voordracht van het gedicht Oda na Sidney, dat zij eerder (2018) aan hem opdroeg. Vervolgens wist paranimf Edward John te vertellen dat zijn vader bekend stond als de leraar Spaans van het Peter Stuyvesant College. Hij vond het een eer dat hij de paranimf mocht zijn bij de promotie van zijn vader.

Het informele deel werd afgesloten met een voordracht door Gregory Berry, die bij het publiek erg in de smaak viel met humoristische teksten uit de Papiamentu-literatuur van Guillermo Rosario, Pierre Lauffer en Elis Juliana. Het geheel werd afgesloten met een geanimeerde receptie op de patio van de Universiteit van Curaçao.

Fuente, nota i/òf referensia

---

Frank Martinus Arion, pseudónimo di Frank Efraim Martinus (n. 17 di desèmber 1936 na Kòrsou - f. 28 di sèptèmber 2015) tabata un eskritor, poeta i lingwista antiano. E tabata skirbi obranan tantu na idioma hulandes komo Papiamentu. Su obra mas famoso ta e novela Dubbelspel (Changá). E ta konosí tambe pa su investigashon di e orígen di Papiamentu i pa su empeño pa uso di Papiamentu komo idioma di instrukshon.

Biografia

Frank Martinus Arion a nase na 1936 i ta un di tres yu di Minuel Martinus Arion i Marina Jansen di bario di Buena Vista, Willemstad. Poko despues di su nasementu e famia ta muda pa Aruba, unda su tata a wòrdu empleá pa e refineria Lago. Ku kuater aña su mama i un ruman ta fayesé den un aksidente di tráfiko, despues di kual e ku su otro ruman a wòrdu mandá bek Kòrsou i alohá serka varios miembro di famia. Frank Martinus Arion a lanta den bario di Otrobanda. Fo'i skol básiko su talento pa skirbimentu a keda manifesta; den su último aña na skol básiko e ta gana e Premio Neerlandia pa e mihor ensayo na hulandes. Frank was een heel goede leerling. Hij mocht op de lagere school een aantal klassen overslaan. Durante su tempu na skol e ta kuminsa usa e nòmber Frank Efraim Martinus pa motibu di e laso ku su tata tabatin ku e partido polítiko PNP. E no tabata deseá di wòrdu asosiá ku e aktivismo polítiko di su tata; te añanan 50 e ta usa su fam original pa publikashon di su promé obranan.

Na kabamentu di skol sekundario na 1955, Arion ta muda pa Hulanda unda e ta studia idioma i literatura hulandes na Universidat di Leiden. Durante su temporada na universidat ela lanta e komunidat studiantil "Baranka Antilliana", kual tabata fungi komo refugio pa studiante prosedente di Antias Hulandes, manera e mes. Tambe den e époka aki e tabata skirbi un seri di poema, kualnan a sali publika pa prome bes den e revista "Antilliaanse Cahiers" komo kolekshon titulá Stemmen uit Afrika.

---

Na zijn schooltijd verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die, net als hijzelf, afkomstig waren uit de Nederlandse Antillen. Ook schreef hij in deze jaren een reeks gedichten, die in 1957 voor het eerst als bundel onder de titel Stemmen uit Afrika werden gepubliceerd in het tijdschrift Antilliaanse Cahiers. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het mede door hem opgerichte tijdschrift Encuentro Antilliano. Ook las hij regelmatig voor in het programma van de Nederlandse buitenlandse radio. Kort voor het einde van zijn studie onderbrak hij deze en keerde voor enige tijd terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij onderzoek deed naar de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiamentu. Hij publiceerde de resultaten van dit onderzoek in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch verder te studeren en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij het Instituut voor Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam.[2] Onder invloed van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel, waarin hij aan de hand van vier mannen die domino spelen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen in die tijd. Via de personages in de roman heeft Arion kritiek op de rebellen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen.[3] De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs. Arion doneerde het prijzengeld van 1000 ƒ aan de strijd tegen het apartheidsbeleid in Zuid-Afrika. In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam, waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin.[4]

Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie)

de.wiki: Na zijn afstuderen verhuisde Arion in 1955 naar Europees Nederland, waar hij Nederlandse taal en Nederlandse letterkunde begon te studeren aan de Universiteit van Leiden . Tijdens zijn tijd aan de universiteit richtte hij de studentengemeenschap Baranka Antilliana op, die zichzelf zag als een "toevluchtsoord" voor studenten die net als hij uit de Nederlandse Antillen kwamen . Hij schreef in deze jaren ook een reeks gedichten, die in 1957 als bundel verscheen onder de titel Stemmen uit Afrika in het tijdschrift Antilliaanse Cahierswerden voor het eerst gepubliceerd. In de jaren zestig werkte Arion onder meer als correspondent voor verschillende tijdschriften en als hoofdredacteur van het dagblad Encuentro Antilliano , waarvan hij medeoprichter was . Ook gaf hij regelmatig lezingen in het Nederlands buitenlands radioprogramma . Kort voor het einde van zijn studie brak hij het af en keerde voor een tijdje terug naar de Nederlandse Antillen, waar hij zich bezighield met de oorsprong van de lokale Creoolse taal Papiaments. De resultaten van dit onderzoek publiceerde hij in 1972 onder de titel Bibliografie van het Papiamentu. In 1971 besloot hij toch zijn studie voort te zetten en keerde daarvoor terug naar Nederland. Na zijn afstuderen vond hij een baan bij de afdeling Nederlandse Studies van de Universiteit van Amsterdam . [2] Onder de indruk van de arbeidersopstand van 1969 op Curaçao, begon hij dat jaar aan zijn debuutroman Dubbelspel , waarin hij aan de hand van het voorbeeld van vier dominospelende mannen een beeld schetst van de veranderende samenleving en cultuur van de Antillen op die tijd. Via de personages in de roman uit zich Arion kritisch over de opstandelingen, die hij er indirect van beschuldigt alleen maar te willen vernietigen in plaats van samen iets op te bouwen. [3]De roman verscheen uiteindelijk in 1973 en werd een jaar later bekroond met de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs . Arion doneerde het prijzengeld van ƒ 1000 om de apartheid in Zuid-Afrika te helpen bestrijden . In de eerste helft van de jaren zeventig woonde hij voornamelijk in Amsterdam , waar hij actief was in de Antilliaanse gemeenschap van de stad. In 1975 publiceerde hij hier zijn tweede roman Afscheid van de koningin (in het Engels: "Farewell to the Queen"). [4]

In 1975 ging Arion naar Zuid-Amerika, waar hij een aanstelling als docent aanvaardde aan een instituut voor de opleiding van leraren in de Nederlandse kolonie Suriname , die net onafhankelijk werd. Hier trouwde hij ook met zijn vrouw Trudi Guda, met wie hij twee kinderen zou verwekken. In 1980, na de machtsovername van Desi Bouterse , verliet het gezin Suriname en keerde terug naar Arion's thuisland Curaçao. Daar werkte hij aan de standaardisatie van het Papiaments en begon hij opnieuw onderzoek te doen naar de oorsprong ervan. Hij was vooral geïnteresseerd in de overeenkomsten tussen het Papiaments en de varianten van het Kaapverdiaans Creools, die worden gesproken op de eilanden voor de westkust van Afrika. Ook voerde hij campagne voor de invoering van het Papiaments als basisschooltaal op Curaçao, waardoor hij soms in conflict kwam met de lokale autoriteiten. In dit kader schonk hij in 1987 de particuliere basisschool Skol Humanistiko Erasmo , waar lessen werden gegeven in Papiaments. [5] Gedurende deze tijd begon Arion meer politiek betrokken te raken, wat culmineerde in de oprichting van zijn eigen partij, de Kambio Radical ("Radical Reversal", kortweg KARA) in 1988. KARA kreeg echter nooit genoeg stemmen om een ​​zetel in het parlement van het eiland te winnen. [6]

In 1996 promoveerde Arion aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn proefschrift was getiteld De kus van een slaaf. Papiaments West-Afrikaanse connecties en de oorsprong van het Papiaments en andere talen verkend. Hij bracht onder meer de stelling naar voren dat het Papiaments sterker dan voorheen bekend was beïnvloed door de geheime taal Guene, die door de plantageslaven van Curaçao werd gebruikt. Daarnaast heeft het Guene ook andere Caribische talen beïnvloed en zelfs de Engelse en Nederlandse taal. [7]

Obranan

• 1957 - Stemmen uit Afrika (poesia)
• 1972 - Bibliografie van het Papiamentu
• 1973 - Dubbelspel
• 1974 - Sisyphiliaans alpinisme tegen miten
• 1975 - Afscheid van de koningin
• 1977 - Albert Helman, de eenzame jager
• 1979 - Nobele wilden
• 1993 - De ibismensmuis
• 1995 - De laatste vrijheid
• 1996 - The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections (tesis doktoral)
• 2001 - De eeuwige hond
• 2005 - Eén ding is droevig
• 2006 - De deserteurs
• 2006 - Drie romans (kontiniendo: Afscheid van de koningin; Nobele wilden; De laatste vrijheid)
• 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo)
• 2013 - Heimwee en de ruïne

Mira tambe

• Gueni

Mira tambe e kategoria Frank Martinus Arion di Wikimedia Commons pa mas dato mediatiko tokante di e tema aki.

Referensia

• E artíkulo aki òf un vershon anterior di dje ta un tradukshon di e artíkulo Caribiana/Sandbox/Idioma riba e Wikipedia aleman, ku ta kai bao di e lisensia Creative Commons Attribution/Share Alike. Mira e historia di edishon einan.

Lista di fuente

• Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion, Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3, pág. 405–410.
• Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba, Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, pág. 272.
• B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958, Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam (2014), ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235.
• A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. Den: A History of Literature in the Caribbean. Tomo 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia (2001), ISBN 90-272-3448-5, pág. 362.
• Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch).
• Writer Frank Martinus Arion Passed Away, Curacaochronicle.com (28 di sèptèmber 2015

</ref>

• Frank Martinus Arion geeft lintje terug, Trouw.nl. (16 di desèmber 2008)

}}

Category:Ganador premio Cola Debrot Category:Hende Category:Kòrsou

Referensia

• Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion, Walburg Pers, Zutphen (1991), ISBN 978-90-6011-758-3.
• Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 407–408.
• Wim Rutgers: Schrijven is zilver, spreken is goud: Oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba. 1. Auflage. Universitätsverlag Utrecht, Utrecht 1994, ISBN 99904-921-0-7, S. 272.
• Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 408–409.
• Maritza Coomans-Eustatia, Henny Coomans, Wim Rutgers: Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud – Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. 1. Auflage. Walburg Pers, Zutphen 1991, ISBN 978-90-6011-758-3, S. 410.
• B. Jos de Roo: Praatjes voor de West: de Wereldomroep en de Antilliaanse en Surinaamse literatuur 1947–1958. Hrsg.: Universiteit van Amsterdam. 1. Auflage. Uitgeverij In de Knipscheer, Amsterdam 2014, ISBN 978-90-6265-892-3, S. 235.
• A. James Arnold: English- and Dutch-speaking regions. In: A History of Literature in the Caribbean. Band 2. John Benjamins Publishing, Amsterdam/Philadelphia 2001, ISBN 90-272-3448-5, S. 362.
• Schrijver Frank Martinus Arion overleden. In: nos.nl. Nederlandse Omroep Stichting, 28. September 2015, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch).
• Frank Martinus Arion geeft lintje terug. In: trouw.nl. 16. Dezember 2008, abgerufen am 7. August 2019 (niederländisch).

Weblinks

Mira tambe e kategoria Caribiana/Sandbox/Idioma di Wikimedia Commons pa mas dato mediatiko tokante di e tema aki.

Category:Korsou Category:Eskritor Category:Hende

Kort na de geboorte verhuisde het gezin naar Aruba, waar de vader een baan had aanvaard bij een plaatselijke oliemaatschappij. Toen hij vier jaar oud was, stierven Arions moeder en jongere broer bij een ongeval, waarna Frank en zijn zus werden teruggestuurd naar Curaçao, waar ze onderdak vonden bij verschillende familieleden. Zijn schrijftalent bleek al toen hij op de lagere school zat; in het laatste jaar van de basisschool won hij de Neerlandiaprijs voor het beste essay in het Nederlands. Tijdens zijn schooltijd begon hij de naam Frank Efraim Martinus voor zichzelf te gebruiken. De achtergrond was de politieke betrokkenheid van zijn vader bij de Nationale VolkspartijCuraçao, waardoor de naam "Arion" bekend werd bij veel bewoners van het eiland. Frank wilde echter niet geassocieerd worden met het politieke activisme van zijn vader; pas in de jaren vijftig gebruikte hij zijn oorspronkelijke achternaam weer voor de publicatie van zijn eerste werken. [1]

Frank Martinus Arion, seudónimo de Frank Efraim Martinus (Curazao, 17 de diciembre de 1936-28 de septiembre de 2015) fue un escritor antillano. En 1955 se trasladó a los Países Bajos para estudiar letras neerlandesas en la Universidad de Leiden. En 1981 volvió a instalarse en su ciudad natal, tras residir unos años en Paramaribo (Surinam). Fue un fuerte promotor del papiamento.

Hij werkte in Nederland , Suriname en de Nederlandse Antillen en schreef in het Nederlands en Papiaments .

De roman Dubbelspel (nl) (1973) is zijn eerste boek en zijn grootste publiekssucces.

Obranan

• 1957 - Stemmen uit Afrika (poesia)
• 1972 - Bibliografie van het Papiamentu
• 1973 - Dubbelspel (Changa)
• 1974 - Sisyphiliaans alpinisme tegen miten
• 1975 - Afscheid van de koningin
• 1977 - Albert Helman, de eenzame jager
• 1979 - Nobele wilden
• 1993 - De ibismensmuis
• 1995 - De laatste vrijheid
• 1996 - The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections (tesis doctoral)
• 2001 - De eeuwige hond
• 2005 - Eén ding is droevig
• 2006 - De deserteurs
• 2006 - Drie romans (contiene: Afscheid van de koningin; Nobele wilden; De laatste vrijheid
• 2009 - Intimiteiten van het schrijven (ensayo)
• 2013 - Heimwee en de ruïne

Link eksterno

• Malchi:Enlace roto

---

 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.

Abraham Daniel Jesurun (n. 20 di aprel 1839 na Korsou - f. 20 di mart 1918 na Korsou) tabata un ....... Kòrsou.

Biografia

Jesurun a nase na aña 1939 na Willemstad.

• Kasa ku Rachel David Capriles na 1880.
• Na 1905 elegi Presidente di KVK Korsou. van 1884 tot 1919

In het grote boek over de History of the Jews of the Netherlands Antilles (1970) wordt Abraham Daniel Jesurun (1839-1918) ‘Curaçao’s then most cultured man’ genoemd, die verschillende talen in woord en geschrift beheerste. Hij wordt bijvoorbeeld een ‘specialist in Papiamento’ genoemd (Emmanuel & Emmanuel 1970, 1: 411, 454). Jesurun blijkt een belangrijk man geweest te zijn op Curaçao. Zo was hij secretaris-directeur van de Aruba Phosphaat Maatschappij, vele jaren voorzitter van de Kamer van Koophandel en Nijverheid en directeur van de Curaçaosche Bank. Ook is hij lid van de Koloniale Raad geweest en bestuurslid van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap te Willemstad. Voor al die activiteiten is hij onderscheiden: hij werd eerst ridder in de orde van OranjeNassau (1908), later officier (1913). In de serie ‘beroemde personen’ werd er in 1998 een postzegel met zijn beeltenis erop uitgebracht.

Category:Linguistica

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

Category:Idioma

---

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

[{Databox}} Pidgin ta e idioma

---

E álfabèt latin ta un skritura alfabétiko foi kual den kurso di siglonan a desaroyá un kantidat di álfabèt pa uso den kasi tur idioma skirbi den hemisferio oksidental, prinsipalmente na Nort i Sur Amerika, kasi henter Oropa, Afrika supsahara i un kantidat di pais asiatiko na Oustralasia i Asia Sentral. E skritura latin tin e kantidat di usuario mas grandi na mundu.

E skritura latin e ta forma e base di e Alfabèt Fonétiko Internashonal (IPA), i e 26 lèter mas komun ta e lèternan di e ISO basic Latin alphabet.

E ta un álfabèt bikamaral di trinta lèter, kreá fin di siglo nuebe den imperio búlgaro (e aktual Nort Macedonia), pa e disípulonan di pader Cyrille òf posiblemente Clément d'Ohrid (e promé obispo di e iglesia ortodokso di Bulgaria) i ta basá riba e álfabèt griego i glagolítiko. Ainda na komienso di siglo 21 ta usa e álfabèt siríliko den un kantidat di idioma slaviko, entre otro búlgaro, masedoniano, montenegrino, servio, ukraniano, ruso i bieloruso. Bou influensia ruso e ta komun tambe den hopi idioma ku no ta idioma slaviko manera kazachs, kirguis, tatar (idioma turko), tajikistano, mongoles inkluso hopi otro idioma chikitu. Te 1859 e tabata e skritura di e idioma rumano i den e antiguo Moldavia tabata skirbi e idioma moldaviano (un dialekto rumano) ku un álfabèt siríliko.

• Het Latijns schrift[1] is een alfabetisch schrift waarvoor in de loop der eeuwen een aantal alfabetten zijn ontwikkeld voor gebruik in vrijwel alle westerse geschreven talen, voornamelijk Noord- en Zuid-Amerika, bijna heel Europa, Sub-Saharaans Afrika en een aantal Aziatische landen in vooral Australazië en Centraal-Azië. Het Latijns schrift heeft het grootste aantal gebruikers ter wereld.[2]

• Latin script, also known as Roman script, is a set of graphic signs (script) based on the letters of the classical Latin alphabet. This is derived from Malchi:Cns the Greek alphabet used by the Etruscans. Several Latin-script alphabets exist, which differ in graphemes, collation and phonetic values from the classical Latin alphabet.

The Latin script is the basis of the International Phonetic Alphabet, and the 26 most widespread letters are the letters contained in the ISO basic Latin alphabet.

Latin script is the basis for the largest number of alphabets of any writing system and is the most widely adopted writing system in the world (commonly used by about 70 percent of the world's population). Latin script is used as the standard method of writing in most Western, Central, as well as in some Eastern European languages, as well as in many languages in other parts of the world.

---