Jump to content

Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber

To do:

 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Andalusia
Region outónomo na  Spaña
Imagen desea: Caribiana/Sandbox/Luga

Asturias (spaño: Asturias; asturiano: Asturies, ofisialmente Principáu d’Asturies) ta un di e diesshete region outónomo (comunidad autónomo) di Spaña i ta situá den e parti nort di e Península Ibériko.

Asturias tin frontera ku Laman Kantábriko panort, ku e regionnan outónomo di Galicia na wèst, Castilia i Leon pasùit i ost, i no tin frontera internashonal. E kapital di Asturias ta Oviedo (Uviéu na asturiano), mièntras ku e siudat mas grandi di e region outónomo ta Gijón (Xixón), ku ta un importante haf i sentro industrial.

Asturias tin un paisahe variá, ku un kosta atlántiko brutu, vayenan montañoso di e kadena di seru di Kantabria, i vayenan fertíl. E ekonomia tradishonalmente ta basá riba mineria, ganadería i peska, ounke awendia e sektor di servisio i turismo ta hunga un ròl mas grandi.

E idioma ofisial di Asturias ta spaño. Ademas, e idioma asturiano (tambe konosí komo "bable") ta rekonosí komo idioma propio di e region outónomo i ta protehá pa medio di legislashon regional, ounke e no tin status di idioma ofisial.

E dia nashonal di Asturias ta wòrdu selebrá riba 8 di sèptèmber, e fiesta di "Nuestra Señora de Covadonga", patrona di e region outónomo. Covadonga tin un balor simbóliko grandi den historia di Spaña, pasobra e Bataya di Covadonga ta konsiderá tradishonalmente komo e inisio di e Rekonkista.

Kategoria:Geografia di Spaña

Galicia

Galicia (spaño: Galicia; galisiano: Galicia òf Galiza) ta un di e dieshete komunidatnan outónomo di Spaña i ta situá den e nortwèst di e Península Ibériko.

Galicia ta limita ku Portugal na sùit, ku e Oséano Atlántiko na wèst, ku e Laman Kantábriko na nort, i ku e komunidatnan outónomo spaño di Asturias i Castilia y León na ost. E kapital di Galicia ta Santiago de Compostela, un siudat di importansia istoriko i religioso. E siudat mas grandi di e region ta Vigo, mientras ku A Coruña tin e área metropolitano mas poblá.

Galicia tin dos idioma ofisial: galisiano (galego) i spaño. E galisiano ta un idioma romániko ku tin un serka relashon ku e portugés, ku kende e ta forma un kontinuum lingwístiko istoriko.

E dia nashonal di Galicia ta wòrdu selebrá riba 25 di yüli, e fiesta di San Jacobo Mayor, konosí komo Santiago Apóstol, e patrono di Galicia. E fecha aki tin tambe un gran signifikashon kultural i espiritual dor di e pelegrinashon internashonal di Camino de Santiago.

Seru di Lomonosov i karaktistikanan di Oséano Ártiko.

Seru di Lomonosov (ruso: Хребет Ломоносова, danes: Lomonosovryggen) ta un kadena di seru inmenso bou di awa den Oséano Ártiko i ta kore for di e plataforma kontinental di Siberia den direkshon di Grunlandia i Canada.[1]

E seru ta fungi komo un ref òf barera, ku ta dividí e Basin Ártiko den e Basin Orasiátiko i e Basin Amerasiátiko. E ta ekstendé pa mas ku 1.700 km, su punta mas haltu ta 3.4 km riba e fondo di laman. Su largura ta varia di 60 pa 200 kilometer. E profundidat mínimo di e oséano riba e seru ta ménos ku 400 meter.[2] E inklinashonnan di e seru ta relativamente skerpi, interumpí pa vayenan, i kubri ku un kapa di lodo. E ta un seru aseísmiko.[3]

Deskubrimentu i nòmber

[editá | editá fuente]

E seru di Lomonosov a wòrdu deskubrí na 1948 durante ekspedishonnan sientífiko soviétiko di latitutnan haltu den Oséano Ártiko. E ta nombrá na honor di Mikhail Lomonosov, un sientifiko, filósofo i eskritor ruso di siglo diesocho. E nòmber a wòrdu ofisialmente aprobá pa e Supkomishon di GEBCO riba Nòmbernan di Karakterístika Supmarino (SCUFN).[4]

Reklamonan teritorial

[editá | editá fuente]

Ounke e seru di Lomonosov ta situa bou di awanan internashonal, su importansia polítiko i legal ta derivá di e Derechinan di Laman Internashonal, spesífikamente di e Konvenshon di Nashonnan Uni riba Derecho di Lama (UNCLOS). Segun UNCLOS, un estado por reklama ekstenshon di su kapa kontinental mas ayá di e 200 miya nautiko si por demostrá ku e fondo supmarino ta un prolongashon natural di su teritorio continental.

A base di e prinsipio aki, Rusia, [[Canada] i Dinamarka (via Grunlandia) a presentá reklamonan na e Komishon riba Límitenan di e Kapa Kontinental (Commission on the Limits of the Continental Shelf, CLCS) di Nashonnan Uni, kada un argumentando ku e seru di Lomonosov ta konektá geológikamente ku nan propio masa continental. E reklamonan aki no ta tokante soberania riba awa, sino riba e derecho di explorashon i explotashon di rekursonan natural den e fondo di lama, manera gas i petroli.

E disputa teritorial riba e seru di Lomonosov ta un di e ehèmpelnan mas konosí di e kompetensia geopolítiko den Ártiko, un region ku ta ganando importansia stratégiko debí na kambio klimátiko, dirtimentu di eis y akseso potensial na ruta marítimo i rekursonan natural nobo.[5]

Kategoria:Oséano

,

 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Caribiana/Sandbox

E Golfo di Aden (somali: Gacanka Cadmeed; árabe: خليج عدن, pronunsiashon: Khalyj 'Adan) ta parti di Laman Árabe, situá entre e estadonan árabe di Yemen panort i e paisnan afrikano di Djibouti i Somalia pasùit. E ta konosí tambe komo e Golfo di Yemen.

E Golfo di Aden ta un ekstenshon di e Kanal di Suez i Laman Korá, i ta konektá ku e lamannan aki via e estrecho di Bab el-Mandeb. E estrecho ta forma asina parti di e ruta maritimo stratégiko entre Laman Mediteráneo i Oséano indio. Anualmente, mas ku 20.000 barku komersial ta krusa e golfo, prinsipalmente barkunan ku ta transportá pètroleo, gas, i merkansia general..[1]

Hafnan prinsipal rònt di Golfo di Aden ta inkluí e kapital di Djibouti na Djibouti, Bosaso i Berbera na Somalia, i Aden na Yemen. E hafnan aki ta hunga un ròl importante den komersio regional i internashonal.

Apesar di e preshon di tráfiko marítimo intensivo, polushon den e laman aki ta relativamente abou en komparashon ku otro rutanan maritimo global.[2] Komo resultado, e awa ta riku na piská i tin hopi ref di koral ku ta sostené un gran diversidat di bida marino.

Pirateria

[editá | editá fuente]

Pa motibu di instabilidat polítiko i konfliktonan den e paisnan rònt di Golfo di Aden, pirateria marítimo a bira un problema serio, spesialmente for di añanan 2000. Atakenan riba barkunan komersial, ku ta bini prinsipalmente for di kosta di Somalia, a pone e ruta marítimo aki bou di gran atenshon internashonal.

For di 2008, varios pais a kuminsá mishonnan naval pa protehá e navigashon den e área. Un di esakinan ta "Operashon Atalanta" di Union Oropeo, ku ta enfoká riba patruyanan marítimo, protekshon di barkunan komersial i humanitario, i lucha kontra pirateria. Pais partisipante den e operashon aki ta inkluí, entre otro, Alemania, Reino Uni, Fransia, Spaña i Bélgika.

Mira tambe e kategoria Caribiana/Sandbox/Luga di Wikimedia Commons pa mas dato mediatiko tokante di e tema aki.
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Djibouti
Kapital na  Djibouti
Imagen desea: Caribiana/Sandbox/Luga

Djibouti ta e kapital di e pais di e mesun nòmber. E ta un stat portuario grandi den Ost Afrika riba e Golfo di Aden. E stat tin mas o ménos 600.000 habitante.

E haf, situá na un punto stratégikamente importante, a habri na 1888. E ta situá na entrada di Laman Kòrá. Barkunan ku ta na kaminda pa e Kanal di Suez ta hasi un parada aki. P'esei aktividat di haf ta e fuente di entrada mas importante di e pais, despues di minamentu di salu.

Di 1892 pa 1967, Djibouti tabata e kapital di Somaliland Franses. For di 1967 te ku e independensia di e pais na 1977, e region tabata yama Afar i Islaland.


Kategoria:Djibouti Kategoria:Siudadnan

Pirateria

[editá | editá fuente]
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Baya Beach
Playa na  Kòrsou
Caribiana/Sandbox

Baya Beach ta un di 38 playanan ofisial[1] riba e isla Karibense di Curaçao, situá riba un península zuidoost di Caracas Bay banda di Fort Beekenburg. Antes e tabata un haf di bunkering pa Royal Dutch Shell; algun pier i tanki por wòrdu mira ainda.

E ta un playa chikitu, prinsipalmente dirigí riba deportenan di awa. Fasilidatnan ta eksistí pa hür ekipo di buseo, kanoa i jet ski. Tin paseonan den boto pa bishita e isla di Klein Curaçao. Baya Beach tambe ta konosí pa su bida nocturno.

Baya Beach is un beach on Curaçao. E ta frontera ku Bahia di Caracas i ta situá riba un península banda di Fort Beekenburg. Antes e tabata un waf di bunkering di Shell, ku ainda ta visibel for di e piernan i un solo tanki ku a sobra.

Kategoria:Lugá na Kòrsou

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Caribiana/Sandbox
Sero na  Aruba
Imagen desea: Caribiana/Sandbox/Luga
Division administrativo
region  Paradera

Sero Plat (tambe skirbi como Ceru Plat) ta un sero chikito na Aruba, situa den region di Paradera un 100 meter zuidwest di Sero Cristal, formando parti di un cordon di seronan chikito. E tin un haltura di 73 meter riba nivel di laman.

Su nomber ta referi na su forma, un elevacion modesto cu un punta plat.[1]

Historia

[editá | editá fuente]

Sero Plat ta conoci principalmente como un fuente historico di mineral durante e epoca di mineria di oro riba e isla. E ta localisa den un area caminda oro a wordo descubri den siglo 19.

E sero ta relaciona historicamente cu otro lugarnan di mineria, manera e ruinan di Bushiribana, cu tabata conecta pa un caminda construi pa transporta mineral pa fundi.

Durante e epoca di “fiebre di oro” na Aruba, Sero Plat tabata un di e lugarnan principal caminda e mineral tabata wordo mina. E compania Aruba Island Gold Mining Company, Ltd. a extrae mineral for di e area aki y transporta esei via un caminda construi spesialmente pa e mina na Bushiribana.

Esaki a contribui na e desaroyo industrial di Aruba durante e siglo 19 y a pone Sero Plat como un punto importante den e historia di mineria di oro riba e isla.

Estado actual

[editá | editá fuente]

Awendia, Sero Plat no ta un area minero activo. E sero ta forma parti di e paisahe natural di Aruba.

Mira tambe

[editá | editá fuente]

Referencia

[editá | editá fuente]
Espesie den Yarari
Dolfin Stenlla attenuata
Bayena Orcinus orca
Mamifero karibense Trichechus manatus
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Awanan teritorial
Zonanan banda di awanan teritorial
Mapa cu EEZ den Caribe Hulandes

Awa teritorial (tambe conoci como zona teritorial of lama teritorial) ta un zona maritimo cu tin frontera cu e area terestre di un estado costal y riba cua e soberania di e estado ey ta extende (incluso su espacio aereo, fondo di lama y subsuelo).[1] Awa teritorial ta separá for di tera y awanan interno door di e liña di base.

Dentro di awanan teritorial, un pais por determina su propio legislacion y aplica su propio hurisdiccion. Por ehempel, barkunan di otro pais no por pisca den e awanan aki sin permit di e estado costal. Emisoranan di radio riba lama por transmití solamente for di awanan internacional y ta castigabel ora nan haci esaki denter di awanan teritorial.

Caribe Hulandes

[editá | editá fuente]

E awanan teritorial di Caribe Hulandes ta referi na e zonanan maritimo cu ta rondona e islanan Aruba, Boneiro, Corsou, Sint Maarten, Saba y Sint Eustatius.

E awanan teritorial aki ta crucial pa e islanan pa:

  • soberania y seguridad maritimo (control di nabegacion y vianan maritimo)
  • actividad economico (piscamento, rekursonan marino, i turismo)
  • proteccion di medio ambiente (maneho di parkenan marino y biodiversidad)
  • relacionnan internacional (acuerdonan di frontera maritimo cu paisnan bisiña manera Venezuela, Republica Dominicana y Saint Kitts y Nevis).

E awanan teritorial, cu ta definí bou di derecho internacional, en particular e Convencion di Nacionnan Uni riba Derecho di Lama (United Nations Convention on the Law of the Sea, UNCLOS), ta extende 12 miya nautico (mas o menos 22 kilometer) for di e liña di base di e costa di cada isla.[2]

Segun Statuut, Reino Hulandes ta responsabel pa defensa externo y relacionnan internacional, incluyendo ratificacion di tratadonan manera UNCLOS. Di otro banda, e paisnan autonomo Aruba, Corsou, y Sint Maarten ta encarga pa gran parti cu e implementacion y maneho di nan respectivo awanan teritorial.

Hunto cu Reino Hulandes, e islanan a establece na 2010 un Zona Economico Exclusivo (EEZ) den Caribe, cu ta cubri un area maritimo mucho mas grandi rond di e islanan. E Zona Economico Exclusivo rond di e islanan Boneiro, Saba y Sint Eustatius so ta cubri un superficie di 25.000 km².[3]

Aruba, Corsou y Sint Maarten

[editá | editá fuente]

Na e paisnan constituyente y autonomo di Reino Hulandes, Aruba, Corsou y Sint Maarten, cada pais ta eherce soberania riba su propio zona di lama teritorial y ta controla uzo di recurso, derechonan di pesca y maneho di medio ambiente.

Debi cu nan ta islanan relativamente chikito cu industrianan maritimo importante (navegacion, turismo, pesca), nan awanan teritorial ta hunga un rol extraordinario den desaroyo economico. Asuntonan manera peska ilegal, polucion, y seguridat maritimo ta retonan comun, cu hopi biaha ta rekeri cooperacion cu Marina Real y Wardacosta.

Dentro di e EEZ, nan por explota recursonan marino pero no tin soberania completo manera den awanan teritorial. Den e EEZ Reino Hulandes ta maneha recursonan natural, incluyendo petroleo, gas, y pesca.

Boneiro, Saba y Sint Eustatius

[editá | editá fuente]

E maneho di e awanan teritorial y e Zona Economico Exclusivo di e islanan di Hulanda Caribense ta wordo hiba directamente bou di leynan nacional Hulandes, hopi biaha den coordinacion cu autoridadnan local.

E awanan rond di Boneiro, Saba, y Sint Eustatius ta mundialmente significante pa nan biodiversidad marino. Nan ta inclui zonanan proteha manera Parke Marino Nashonal Boneiru, Parke Marino di Saba, i Parke Marino Nashonal St. Eustatius. E parkenan aki ta regula actividadnan di piscamento, buceo y turismo pa balansa uzo economico cu conservacion. Inclui ta tambe e parke marino Yarari, cu a wordo establece na 2015 den zona di e EEZ rond e islanan di Saba i Boneiru y expande na 2108 cu Sint Eustatius.[3]

[editá | editá fuente]

Kategoria:Geografia


---

    1. Marco legal i delimitashon
  • Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
  • Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
  • Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])

---

    1. Aruba
  • **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
  • **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
  • **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])

---

    1. Curaçao
  • **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
  • **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
  • **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])

---

    1. Sint Maarten (parte neerlandés)
  • **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
  • **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
  • **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])

---

    1. Asuntu praktiko i aktuashon
  • **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
  • **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])

---

    1. Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
  • Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
  • Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
  • UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
  • US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
  • Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])


Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?

[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf?utm_source=chatgpt.com "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf?utm_source=chatgpt.com "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519&utm_source=chatgpt.com "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html?utm_source=chatgpt.com "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517&utm_source=chatgpt.com "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027?utm_source=chatgpt.com "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details&utm_source=chatgpt.com "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803&utm_source=chatgpt.com "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf?utm_source=chatgpt.com "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."

Lope de Vega
Francisco de Quevedo
Tirso de Molina
Luis de Góngora
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Cow & Calf
Isla na  Sint Maarten
Pseudodiploria strigosa
Dichocoenia

Madeirezen in het Caribisch gebied

[editá | editá fuente]

De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.

Migratiegeschiedenis

[editá | editá fuente]

Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.

De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.

Integratie en identiteit

[editá | editá fuente]

De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.

In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.

Bijdragen

[editá | editá fuente]

De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:

Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven

Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels

Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders

Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)

Heden en erfgoed

[editá | editá fuente]

In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.

In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.

Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)

[editá | editá fuente]
  • Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
  • Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
  • Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
  • National Archives of Guyana
  • Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao


Bushiribana

[editá | editá fuente]

Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.

Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \

Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse

Sero Plat—also known as Ceru Plat or Seroe Plat—is a modest hill located in Aruba, outside the boundaries of Arikok National Park. It is situated near the town of Oranjestad, with coordinates approximately at 12°32′57″N, 69°59′37″W. The hill lies about 3.5 km north of Hooiberg, one of Aruba's most prominent landmarks .​ Mindat Mapcarta +1 Mindat +1

Sero Plat is characterized as a rounded elevation with a local relief of less than 300 meters . While it may not be among the tallest hills on the island, it contributes to the diverse topography of the region. The surrounding area includes other notable features such as Sero Cristal and the historic Bushiribana gold smelter, which are in close proximity to Sero Plat.​ Mindat

Although Sero Plat is not within Arikok National Park, it adds to the varied landscape of Aruba and may be of interest to those exploring the island's natural features.​

Pago Pago ta

Kategoria:Oseania

 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.

E Important Bird Area di Washikemba–Fontein–Onima ta un pida tereno di 5.959 hektar banda di e kosta nortost di e isla di Boneiru den Hulanda Karibense. El a wòrdu asigná komo un area importante di para dor di BirdLife International, debi ku e ta sostené poblashonnan di vários espesie di para menasá òf di alkanse restringí. E ta kontené tres reservorio di awa dushi i tambe mata seku i algun palu di fruta introdusí. Paranan pa kua e IBA a wòrdu identifiká ta inkluí paloma ku wowo desnudo, yerba merikano, stern di mas chikitu, amazona ku skouder hel, elaenia di Karibe i thrasher ku wowo perla. Menasanan potensial pa e sitio ta bini di trapamentu ilegal di e papagayonan, destrukshon di habitat dor di buriku i kabritunan salbahe, predashon dor di pushi salbahe, i disturbio humano di kolonianan di nèshi.[1]

Kategoria:Paranan Kategoria:Boneiru


Ginebra
Siudat na  Suisa
Palais des Nations
Monumento di Reformacion
Siudat ku Lago Ginebra
Mira tambe e kategoria Ginebra di Wikimedia Commons pa mas dato mediatiko tokante di e tema aki.

Category:Siudadnan Category:Suisa

Caribiana/Sandbox

'Islanan Seychelles


Category:Maroko

Bista riba Redonda for di Nevis ku Montserrat den fondo
Barankanan den laman na banda west
Kas riba Redona
Mira tambe e kategoria Caribiana/Sandbox/Luga di Wikimedia Commons pa mas dato mediatiko tokante di e tema aki.
Caribiana/Sandbox

South Georgia and the South Sandwich Islands (ingles: Falkland Islands, spaño (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di Oseano Atlantiko. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka.

E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer.

Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938.

E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou Reino Uni. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di Nashonnan Uni di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di Margaret Thatcher komo promé minister di Reino Uni.

E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta Stanley, establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné.

King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di Georgia Sur i ta kapital di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta noreste di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun poblashon.

E Alpen ta un kadena di seru na Oropa ku ta ekstende for di e kosta mediteráneo di franses den sùitwest te e plano di Pannon den e parti ost. E superfisie di e serunan ta mas ku 200.000 km2. E Alpen ta parti di ocho estado: Austria (29%), Italia (27%), Fransia (21%), Suisa (13%), Alemania (5,8%), Slovenia (3,5%), Liechtenstein (0,08%) i Monaco (0,001%). Por bisa ku Hungria tambe ta pertenesé na esaki, ya ku e Seru di Odenburg na su frontera ta pertenesé na e serunan di Alpen. Den total tin mas o ménos 13 mion hende ta biba den henter e teritorio di Alpen.

Solamente den e parti west di e serunan alpino tin kumbre di 4000 meter di altura. E kumbre di mas haltu ta Mont Blanc (4808 m) i ademas tin 82 otro kumbre ku un haltura riba 4000 m. E Alpen ta un kadena di montaña relativamente hóben, formá durante e orogenesia alpino den e periodo tersiario. Den e Alpen ta nase hopi riu grandi di Oropa, manera e Rhone, Rhin, Po i Inn.

E Alpen ta forma un barera geográfiko importante den Oropa. For di prehistoria, e pasonan di Alpen ta forma un konekshon importante entre suit i nort di Oropa. Den siglo 21 tambe un selekshon di pasonan di seru (i túnel) ta di importansia internashonal.

Samoa Merikano ta un teritorio

Caribiana/Sandbox
Kapital na  Bahamas
Imagen desea: Caribiana/Sandbox/Luga

Saint-Denis (na reuniones krioyo: Sin-Dni), ta e kapital atministrativo (prefectura) di e departamento i region ultramar di Réunion, den Oséano indio. E ta situá na e punto di mas nort di e isla, serka di e boka di riu Saint-Denis.

Saint-Denis ta e munisipio mas poblá den e departamentonan fransesnan den ultramar i e di diesnuebe mas poblá den henter Fransia. Segun senso di 2020, tabatin 315,080 habitante den e área metropolitano di Saint-Denis[1], di kua 153,001 tabata biba den e siudat di Saint-Denis mes y e resto na lugánan den bisinario manera La Possession, Sainte-Marie, Sainte-Suzanne, Saint-André, i Bras-Panon.[2]

Mira tambe e kategoria Caribiana/Sandbox/Luga di Wikimedia Commons pa mas dato mediatiko tokante di e tema aki.

Uitbreiding Boneiru

[editá | editá fuente]

Demografia

[editá | editá fuente]

E idioma ofisial ta Hulandes. Papiamentu i Ingles tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.[1] Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% Spaño i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e ortografia fonétiko di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).

Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki korta palabra, papiamentu abreviá.

Luganan mas pobla

[editá | editá fuente]
St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire

E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.

The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of Belnem, named after Harry Belafonte. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:[2]

  • Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.[2]
  • Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants[2]
  • Tera Kora with 1,568 inhabitants[2]
  • Nikiboko with 3,058 inhabitants[2]
  • Antriol with 3,811 inhabitants[2]
  • Nort di Saliña with 1,217 inhabitants[2]
  • Rincon with 1,875 inhabitants[2]

--- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.


The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.

Luganan mas pobla

[editá | editá fuente]
St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire

E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.

The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of Belnem, named after Harry Belafonte. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:[2]

  • Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.[2]
  • Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants[2]
  • Tera Kora with 1,568 inhabitants[2]
  • Nikiboko with 3,058 inhabitants[2]
  • Antriol with 3,811 inhabitants[2]
  • Nort di Saliña with 1,217 inhabitants[2]
  • Rincon with 1,875 inhabitants[2]

nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.

De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).

De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.

  1. ↑ Erkende talen Nederland, Rijksoverheid
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 "Bonaire, bevolkingscijfers per buurt" (in nl). 2017. https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt. "Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora"
For di "https://pap.wikipedia.org/w/index.php?title=Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga&oldid=180791"