Wayaca macho
| Wayaca macho | ||
|---|---|---|
| Status di IUCN: Sensibel pa menasa (2016)[1] | ||
| Clasificacion taxonomico | ||
| Especie | ||
| Wayaca macho Linnaeus, 1753 | ||
Wayaca macho | ||
| Imagen riba | ||
| G. sanctum riba | ||
| [Edita Wikidata] · [Manual] |
Wayaca macho (Guaiacum sanctum), ta un especie di mata di flor di e famia Zygophyllaceae. El a wordo describi pa prome bes na 1753 pa Carl Linnaeus, un naturalista Sueco.[bròn?]
Etimologia
[editá | editá fuente]E nomber cientifico, G. sanctum ta un latinisacion di palabra guayacan ("palo") di origen Taino y palabra sanctum ("santo").[bròn?]
Nomber
[editá | editá fuente]Na Boneiro y Corsou, Wayaca shimaron ta su nomber comun, hunto cu Bera y Bulabari, dos nomber cu tambe ta wordo uza na Boneiro.[2] Den otro idioma e ta comunmente conoci como holywood (Ingles), guayacan (Spaño) y pokhout (Hulandes).
Descripcion
[editá | editá fuente]E ta un palo chikito cu ta crece poco poco, e por yega un haltura di mas of menos 7 meter y un troncon di 50 cm di diameter. E ta casi semper berde. E ta produci un fruta geel cu carni cora y simia preto. E blachinan ta composita, 2.5 pa 3 cm largo y 2 cm hancho, di un colo berde scur. E flor tin cinco petalo blauw.[bròn?]
Distribucion y habitat
[editá | editá fuente]Wayaca macho ta nativo for di Mexico te America Central, Florida (Merca), Caribe (incluso e islanan ABC), y nort di Sur America.[3][2] Na Bahamas e ta reconoci como palo nacional.[4] E especie a wordo introduci tambe den otro regionnan tropical rond di mundo.
Na Aruba, Boneiro y Corsou, wayaca macho ta parte di e flora nacional. Na Aruba, e especie ta proteha y por wordo encontra den Parke Nacional Arikok, caminda su flor y su palo den forma natural ta ofrece paisahenan tipico di e isla. Su uzo como palo ornamental y pa sombra ta hopi comun den hofi y zonanan publico. Na Boneiro, e ta un di e mata nacionalmente reconoci cu ta forma parte di identidad natural y cultural di e isla.[bròn?]
Actualmente e especie ta menasa pa perdida di su habitat den su region nativo. Pa e motibo ey, e ta clasifica como "sensibel pa menasa" (near threatened) riba e Lista Cora di IUCN (International Union for Conservation of Nature).[1]
Uzo
[editá | editá fuente]Wayaca macho ta un di e dos especie cu ta produci palo di Lignum Vitae, un di e palonan di mas duro na mundo. E otro especie ta e wayaca (G. officinale). E palo a wordo uza den produccion di piesanan specifico di barco, debi cu e por lubrica su mes y asina ta mas duradero.[bròn?]
E mata tin balor medicinal, principalmente uza como remedi casero. E naturalista William Turner a señala na 1568 cu e mata ya tabata wordo cultiva na India, Tamraparni (Sri Lanka antiguo), Java y e islanan Tivu, pa trata malesa serio manera sifilis.[5][6] Cu e troncon por traha un tonico medicinal.[4]
E ta wordo uza tambe como un mata ornamental.[7]
Mira tambe
[editá | editá fuente]Fuente, nota i/òf referensia
|