Wayaca macho
| Wayaca macho | ||
|---|---|---|
| Status di IUCN: Menasa | ||
| Clasificacion taxonomico | ||
| Especie | ||
| Wayaca macho Linnaeus, 1753 | ||
Wayaca macho | ||
| Imagennan riba | ||
| Wayaca macho riba | ||
| [Edita Wikidata] · [Manual] |
Wayaca macho (Guaiacum sanctum), ta un especie di mata di flor di e famia Zygophyllaceae. El a wordo describi pa prome bes na 1753 pa Carl Linnaeus, un naturalista Sueco.
Distribucion y habitat
[editá | editá fuente]Wayaca macho ta nativo for di Mexico te America Central, Florida (Merca), Caribe (incluso e islanan ABC), y nort di Sur America.[1][2] Na Bahamas e ta reconoci como palo nacional.[3] E especie a wordo introduci tambe den otro regionnan tropical rond di mundo.
Na Aruba, Boneiro y Corsou, wayaca macho ta parte di e flora nacional. Na Aruba, e especie ta proteha y por wordo encontra den Parke Nacional Arikok, caminda su flor y su palo den forma natural ta ofrece paisahenan tipico di e isla. Su uzo como palo ornamental y pa sombra ta hopi comun den hofi y zonanan publico. Na Boneiro, e ta un di e mata nacionalmente reconoci cu ta forma parte di identidad natural y cultural di e isla.
Actualmente e especie ta menasa pa perdida di su habitat den su region nativo. Pa e motibo ey, e ta clasifica como "casi menasa" (near threatened) riba e Lista Cora di IUCN (International Union for Conservation of Nature).
Etimologia
[editá | editá fuente]Su nomber cientifico ta un latinisacion di e palabra guayacan (palo) di origen Taino y e palabra sanctum (santo). Den otro idioma e ta conoci como holywood (Ingles), guayacan (Spaño) y pokhout (Hulandes). Na Boneiro y Corsou, wayaca shimaron ta su nomber alternativo, hunto cu bera y bulabari, dos nomber cu tambe ta wordo uza na Boneiro.[2]
Descripcion
[editá | editá fuente]E ta un palo chikito cu ta crece poco poco, e por yega un haltura di mas of menos 7 meter y un troncon di 50 cm di diameter. E ta casi semper berde. E ta produci un fruta geel cu carni cora y simia preto. E blachinan ta composita, 2.5 pa 3 cm largo y 2 cm hancho, di un colo berde scur. E flor tin cinco petalo blauw.
Uzo
[editá | editá fuente]Wayaca macho ta un di e dos especie cu ta produci palo di Lignum Vitae, un di e palonan di mas duro na mundo. E otro especie ta e wayaca (G. officinale). E palo a wordo uza den produccion di piesanan specifico di barco, debi cu e por lubrica su mes y asina ta mas duradero.
E mata tin balor medicinal, principalmente uza como remedi casero. E naturalista William Turner a señala na 1568 cu e mata ya tabata wordo cultiva na India, Tamraparni (Sri Lanka antiguo), Java y e islanan Tivu, pa trata malesa serio manera sifilis.[4][5] Cu e troncon por traha un tonico medicinal.[3]
E ta wordo uza tambe como un mata ornamental.[6]
Mira tambe
[editá | editá fuente]Fuente, nota i/òf referensia
|