Jump to content

Wayaca macho

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Wayaca macho
Status di IUCN: Menasa
Wayaca macho
Clasificacion taxonomico
Division:
Magnoliophyta
Clase:
Magnoliopsida
Orden:
Sapindales
Zygophyllaceae
Guaiacum
Especie
Wayaca macho
Linnaeus, 1753
Wayaca macho
Imagennan riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Wayaca macho riba Wikispecies Wikispecies
Wayaca macho riba 
N
=
 DCSR
[Edita Wikidata] · [Manual]

Wayaca macho (Guaiacum sanctum), ta un especie di mata di flor di e famia Zygophyllaceae. El a wordo describi pa prome bes na 1753 pa Carl Linnaeus, un naturalista Sueco.

Distribucion y habitat

[editá | editá fuente]

Wayaca macho ta nativo for di Mexico te America Central, Florida (Merca), Caribe (incluso e islanan ABC), y nort di Sur America.[1][2] Na Bahamas e ta reconoci como palo nacional.[3] E especie a wordo introduci tambe den otro regionnan tropical rond di mundo.

Na Aruba, Boneiro y Corsou, wayaca macho ta parte di e flora nacional. Na Aruba, e especie ta proteha y por wordo encontra den Parke Nacional Arikok, caminda su flor y su palo den forma natural ta ofrece paisahenan tipico di e isla. Su uzo como palo ornamental y pa sombra ta hopi comun den hofi y zonanan publico. Na Boneiro, e ta un di e mata nacionalmente reconoci cu ta forma parte di identidad natural y cultural di e isla.

Actualmente e especie ta menasa pa perdida di su habitat den su region nativo. Pa e motibo ey, e ta clasifica como "casi menasa" (near threatened) riba e Lista Cora di IUCN (International Union for Conservation of Nature).

Etimologia

[editá | editá fuente]

Su nomber cientifico ta un latinisacion di e palabra guayacan (palo) di origen Taino y e palabra sanctum (santo). Den otro idioma e ta conoci como holywood (Ingles), guayacan (Spaño) y pokhout (Hulandes). Na Boneiro y Corsou, wayaca shimaron ta su nomber alternativo, hunto cu bera y bulabari, dos nomber cu tambe ta wordo uza na Boneiro.[2]

Descripcion

[editá | editá fuente]

E ta un palo chikito cu ta crece poco poco, e por yega un haltura di mas of menos 7 meter y un troncon di 50 cm di diameter. E ta casi semper berde. E ta produci un fruta geel cu carni cora y simia preto. E blachinan ta composita, 2.5 pa 3 cm largo y 2 cm hancho, di un colo berde scur. E flor tin cinco petalo blauw.

Wayaca macho ta un di e dos especie cu ta produci palo di Lignum Vitae, un di e palonan di mas duro na mundo. E otro especie ta e wayaca (G. officinale). E palo a wordo uza den produccion di piesanan specifico di barco, debi cu e por lubrica su mes y asina ta mas duradero.

E mata tin balor medicinal, principalmente uza como remedi casero. E naturalista William Turner a señala na 1568 cu e mata ya tabata wordo cultiva na India, Tamraparni (Sri Lanka antiguo), Java y e islanan Tivu, pa trata malesa serio manera sifilis.[4][5] Cu e troncon por traha un tonico medicinal.[3]

E ta wordo uza tambe como un mata ornamental.[6]

Mira tambe

[editá | editá fuente]