Kapitalismo
| Supkategoria di | economic system |
|---|---|
| Basá riba | private property, economic profit |
| Influencia pa | Age of Enlightenment |
| Evento notabel | Revolushon Industrial |
| Ta kousa | mass production, income inequality |
| Hashtag | capitalism |
| Historia | history of capitalism |
| Ta utilisá | commodification |
| In opposition to | derechonan humano |
| Item disputed by | Marxism, anti-consumerism |
| Lo kontrario di | anti-capitalism, communism |

Kapitalismo ta un sistema ekonómiko, den kua e medionan di produkshon i distribushon, komo tambe e proseso pa tuma desishon riba oferta, demanda, preis i inversion ta grandi parti òf totalmente den man di propriedat privá. Su met prinsipal ta generá lukro (ganashi), ku generalmente ta wòrdu distribuí entre e propietarionan ku a invertí den e empresa. Den kapitalismo, ta predominá e sistema di trabou pagá, kaminda hende ta bende nan forsa di trabou na empresanan pa un salario.
Historia
[editá | editá fuente]Kapitalismo a surgi poulatinamente despues di e kaida di feudalismo na Oropa den siglo XV i XVI, stimulá pa komersio internashonal, formashon di merkadonan grandi i progreso den teknologia. E Revolushon Industrial den siglo XVIII i XIX a keda konsiderá komo un momentu klave den su ekspanshon.
Karakterístikanan
[editá | editá fuente]- Propriedat privá: e medionan di produkshon (fábrika, tera, makina) ta den man di individuo òf kompania privá.
- Merkado liber: oferta i demanda ta determiná e preis i kantidat di produkto i servisio.
- Akumulashon di kapital: e ganashi ta reinvertí pa ekspanshon i inovashon.
- Kompetensia: empresanan ta kompetí pa atraé konsumidornan i hasi mas ganashi.
Aktualmente ta eksisti diferente forma of variante di kapitalismo, inkluyendo kapitalismo di merkado liber, kapitalismo di estado i kapitalismo sosial-demokrátiko, dependiendo di e kantidat di regulashon gubernamental i e mekanismo di redistribushon.
Krítika i debate
[editá | editá fuente]Kapitalismo ta yega na haña kritika pa kousa di desigualdat ekonómiko, eksplotashon di trabou, daño ambiental i krisis finansiero periódiko. Defensornan ta bisa ku e sistema ta stimula inovashon, kreatividat i prosperidat ekonómiko na skala grandi.