Zumbi
| Supkategoria di | undead, mythic humanoid |
|---|---|
| Faseta di | Haitian mythology |
| Hashtag | zombies |
| Simbolo Unicode | 🧟, 🧟♂️ |
Zumbi (ingles: zombie, hulandes: zombie) ta un tipo di spiritu maligno konosí den folklor karibense. E palabra i su variantenan ta konosí den henter region di Karibe. Den Karibe anglofóniko ta usa komunmente e palabra jumbi òf duppy pa referi na e spiritu di difuntu ku ta bolbe bira aktivo den mundo di hende bibu.
E konsepto di un zumbi ta varia entre isla i kulturanan. Generalmente, e ta referí na un spiritu intrankil òf malbado di e mortonan, ku ta kere ku e por kousa daño òf desgrasia na e bibunan. Den vudu haitiano, e palabra zombi tambe ta referí na un kadaver reanimá, kontrolá pa un brua. E kreensia den zumbi òf jumbi a wòrdu influensiá pa tradishonnan religioso afrikano, folklor oropeo, i adaptashonnan lokal atraves di siglonan.
Den kultura popular for di siglo binti, e konsepto di zumbi a bira popular mundialmente via pelíkula, literatura i kultura pop, prinsipalmente através di pelíkulanan di horor. Den esaki, e figura di zombi ta transformá mas den un "kadaver ku ta kana", ku ta diferente for di su orígen folklóriko.
Folklor karibense
[editá | editá fuente]
Den folklor Karibe, un zumbi òf jumbi ta generalmente un spíritu ku no por haña pas ku su desishon den bida òf ku a wòrdu yamá bèk pa akshon den mundu di bibu, regularmente pa kousa di magia òf bruheria. E tradishon di zumbi/jumbi ta fuerte den lugánan manera: Haiti (vudu), Jamaica (duppy) i Sürnam (winti).
Riba Islanan ABC (Aruba, Boneiru, Kòrsou), storianan di spiritu vagabundo (zumbi of sombra malu) ta sigui forma parti di e tradishon oral, regularmente komo parti di e narashon folklóriko pa spanta mucha òf pa atvertí kontra e konsekuensianan di magia òf falta di respèt pa difuntu.
Mira tambe
[editá | editá fuente]Literatura
[editá | editá fuente]- Davis, Wade. The Serpent and the Rainbow. Simon & Schuster, 1985. ISBN 9780671493437.
- Long, Carolyn Morrow. A New Orleans Voudou Priestess: The Legend and Reality of Marie Laveau. University Press of Florida, 2006. ISBN 9780813029743.
- Hurston, Zora Neale. Tell My Horse: Voodoo and Life in Haiti and Jamaica. Harper Perennial, 1938. ISBN 9780061695131.
- Honychurch, Lennox. Caribbean Folklore and Legends. Macmillan Caribbean, 1995.
- Bilby, Kenneth M. Words of Our Ancestors: Music, Memory, and Identity in the Caribbean. University Press of Mississippi, 2016.
- Simpson, George Eaton. Religious Cults of the Caribbean: Trinidad, Jamaica and Haiti. Caribbean University Press, 1970.