Bomba
| Bomba | ||
|---|---|---|
| Imagen desea: Bomba | ||
| [Editá Wikidata] · [Manual] |

Un bomba tabata un tipo di kapatas ku tabata tene supervishon riba personanan sklavisá den e sistema di sklabitut den Karibe i den tráfiko transatlántiko di esklabo. E funshon por tabata okupá tantu pa un esklabo ku privilegionan komo, den algun kaso, pa un afrikano liber.
Terminologia i etimologia
[editá | editá fuente]E palabra bomba a wòrdu usa den diferente konteksto den Karibe i den mundu atlántiko pa indiká un supervisor òf kapatas den sistema di sklabitut. E orígen eksakto di e palabra no ta kompletamente kla, pero hopi biaha e ta wòrdu relashoná ku idioma i strukturanan sosial di West Afrika, unda ya tabatin funshonnan herárkiko den grupo humano. E palabra probablemente ta bini di afroportugues for di Kongo.[1]
Den konteksto kolonial, e término a haña un nifikashon spesífiko komo intermediario entre outoridat i esklabonan. Den siglo diesnuebe, bomba a bira tambe un título i despues un fam, partikularmente riba e isla di Boneiru.
Funshon i ròl
[editá | editá fuente]Un bomba tabata generalmente e lider di un grupo di esklabo. E tabata supervisá trabou, mantené órden i funshoná komo intermediario entre doño di plantashi òf supervisornan i e grupo di trabou. Hopi biaha un bomba tabatin un ayudante, yamá bastian.[2]
Si e bomba mes tabata esklabo, e tabata disfrutá di sierto privilegionan. Por ehèmpel, generalmente no tabata permití pa dalé, i e tabatin un status mas altu den herarkia di plantashi. Na mesun momentu, e tabata den un posishon difísil: e tabata parti di e grupo di esklabo, pero tambe representante di outoridat. Esaki hopi biaha tabata resultá den deskonfiansa, i algun biaha e tabata konsiderá komo traidó.[3]
Riba plantashinan grandi, por tabatin diferente bomba, kada un responsabel pa un área spesífiko, manera trabou di kunuku, kuido di bestia òf material. Den algun kaso, nan tambe tabata supervisá ehekushon di kastigu.[2] E bomba enkargá pa duna kastigu tabata yama bomba sutadó.[4]
Bomba riba barku di esklabo
[editá | editá fuente]Den tráfiko transatlántiko, e término bomba tambe tabata referí na supervisornan afrikano riba barkunan di esklabo. Bomba tabata generalmente un hende liber ku a wòrdu kontratá na West Afrika.
Su tarea tabata inkluí:
- vigilá e esklabonan durante e biahe
- detektá inkietut òf plan di rebelion
- raportá abuso eksesivo di tripulashon
- yuda mantené órden riba barku
Su posishon tabata un di intermediario entre tripulashon i esklabonan, i tabata importante pa kontrol durante e biahe.
Kòrsou i Karibe Hulandes
[editá | editá fuente]Den sosiedatnan di sklabitut den Karibe, inkluyendo Kòrsou, tabatin un herarkia sosial kompleho, den kua funshonnan manera bomba tabata importante.
Investigashonnan históriko ta indiká ku e tipo di posishon aki tabata esensial pa organisashon di trabou i kontrol sosial riba plantashi. Sinembargo, e forma eksakto di e funshon por diferensia segun isla i situashon.
E imágen klásiko di un bomba ku su bulpés no tabata semper representativo pa tur konteksto.
Boneiru
[editá | editá fuente]Na Boneiru, e funshon di bomba a wòrdu relativamente bon dokumentá, entre otro dor di investigashon i e registro di misa.
Fuentenan ta indiká ku algun bomba tabata tin un posishon rekonosí den komunidat. Por ehèmpel, nan tabata aparesé komo padrino di boutismo, loke ta mustra un sierto grado di konfiansa i integrashon sosial.
Na mesun momentu, historia oral ta konta tambe di kasonan di brutalidat i abuso di poder dor di algun bomba. E imágen di e bomba ta pues kompleho i no unidimensional.
Segun investigashon, hopi bomba na Boneiru tabata bini di Rincon, i e funshon tabata spesialmente ligá na esklabonan di gobièrnu, konosí komo katibu di rei.
Despues di abolishon
[editá | editá fuente]Despues di abolishon di sklabitut na 1863, e término bomba a keda na uso riba algun plantashi.
Ademas, bomba a bira un título i despues un fam, ku presensia kaba na Tera Kòrá alrededor di aña 1830. Te awe, e fam Bomba ainda ta eksistí na Boneiru, loke ta mustra kontinuidat históriko di e término.
Nifikashon
[editá | editá fuente]E posishon di bomba ta ilustra e struktura sosial kompliká den e sistema di sklabitut. Komo intermediario entre poder i opreshon, e bomba tabata den un posishon ambivalente.
Investigashon históriko ta mustra ku e funshon aki por tabata tantu stabilisante komo represivo. Pa e es motibu ei, e ròl di bomba mester wòrdu komprondé den e konteksto mas amplio di e sistema kolonial di sklabitut.
Literatura
[editá | editá fuente]- Den Heijer, Henk. Het slavenschip. Leiden, 2014.
- Den Heijer, Henk. De geschiedenis van de WIC. Zutphen: Walburg Pers, 2002.
- Oostindie, Gert. Slavernij, vrijheid en gelijkheid. Amsterdam: Atheneum–Polak & Van Gennep, 2006.
- Oostindie, Gert (red.). Dutch Colonialism, Migration and Cultural Heritage. Leiden, 2008.
- Knappert, S. Geschiedenis van de Nederlandsche Bovenwindsche Eilanden. ’s-Gravenhage, 1932.
- Hartog, Johan. Bonaire: Van Indianen tot Toeristen. Oranjestad, 1976.
- Nooyen, R.H. Onderzoek naar slavernij en doopregisters van Bonaire (estudionan no publika pero ku sitashon den literatura sekundario).
- Jacobs, Bart. Origins of a Creole: The History of Papiamentu and its African ties. Berlin: De Gruyter, 2012.
Fuente, nota i/òf referensia
|