Jump to content

Isla di Oro

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Isla di Oro
Categoria di IUCN V (Zona proteha)
Map
Geografia
Coordinato 12°27′23.43553″N 69°57′40.78055″W / 12.4565098694°N 69.9613279306°W / 12.4565098694; -69.9613279306
Luga den cercania Pos Chikito
Savaneta
Informacion basico
Maneho Aruba Conservation Foundation
[Edita Wikidata] · [Manual]

Isla di Oro ta parti di e rif di Pos Grandi dilanti costa sur di Aruba, entre Pos Chikito y Savaneta. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou di maneho di Aruba Conservation Foundation.[1] Isla di Oro tabatin un funcion prominente na Aruba den añanan 1960 pa 1990 como compleho recreativo y turistico.

Historia

[editá | editá fuente]

Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".[2] E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda door di e mangelnan.[3] E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. Isla di Oro, cu ta riba un tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. Na 2023 e compania JOB Holding & Management VBA a adkeri e derecho di erfpacht riba e percela di Isla di Oro, cu lo caduca 14 di februari 2026.

Proteccion di naturalesa

[editá | editá fuente]

Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat[4] y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (ROPV)[5], e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA).[6] Desde 2019 henter e zona costal Mangel Halto-Isla de Oro (16 km²) tin e status di zona proteha y ta forma parti di Parke Marino Aruba. Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Conservacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).[7] Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (Avicennia germinans) como e mangel blanco (Laguncularia racemosa) ta especienan di mata protegi pa ley.[8]

Den transcurso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di Dolphin Beach na comienso di añanan nobenta[9], y e proyecto di ecohotel, Zoetry Isla di Oro Aruba, den decada 2010.[10] Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri.

Caso contra ACF

[editá | editá fuente]

Aruba Conservation Foundation (antes FPNA) a entama un caso sumario pa proteha Isla di Oro na april 2024, despues cu actividad di limpiesa y cobamento a ser constata riba e percela. Den su sentencia corte di Aruba ta prohibi - te ora tin sentencia den profundidad (bodemprocedure) - JOB pa haci trabou riba y rond di e isla sin permiso di e minister responsabel, mientras ta prohibi Land Aruba pa renoba e derecho di erfpacht riba e percela bou di e mesun condicion di su actual destinacion of den combinacion cu otro condicion di destinacion cu ta en pugna cu e Ordenansa pa proteccion di naturalesa y e ROPV.[11] Pa cada violacion di e prohibicion e dos partido lo haya un multa di 250 mil florin pa dia, te na un maximo di 10 miyon florin.[12] Den un veredicto dia 16 di september 2025 tres hues a afirma e sentencia di dia 29 di mei 2024, imponiendo prohibicion bou multa riba JOB Holding di haci cualkier trabao riba of rond di Isla di Oro sin permiso, incluyendo actividadnan di limpiesa.[13]

[editá | editá fuente]