Jump to content

Juan de Ampués

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Juan Martínez de Ampiés
Juan de Ampués
Gobernador di Kòrsou Spaño
Término di ofisina
1525–1533
Susesor Lázaro Bejarano
Informashon personal
Nasementu  siglo 15
Zaragoza
Fayesimentu  8 di febrüari 1533
Hispañola
Pais  Spaña
Informashon profeshonal
Ofishi eksploradó, militar, gobernante kolonial
[Editá Wikidata] · [Manual]

Juan Martínez de Ampiés, tambe konosí komo Martín de Ampués, (☆ fecha deskonosí na Aragón - † 8 di febrüari 1533 na Hispañola) tabata un ofisial di ehérsito spaño ku a bira un di e promé figuranan kolonial relashoná ku e islanan ABC.

Bida i karera kolonial

[editá | editá fuente]

Ampiés a yega na Hispañola rònt di 1511, kaminda el a sirbi komo regidor (miembro di e konseho kolonial) i a atkirí un posishon distinguí den atministrashon di e kolonianan spaño. E tabatin tambe plantashon, bestia, i e monopolio di sklabitut indígena pa e peska di perla na Cubagua, un isla chikí dilanti di e kosta di Venezuela aktual.

Entre 1513 i 1515, Ampiés a organisá deportashon di e indígenanan di Kòrsou, Aruba i Boneiru. Nan kantidat total ta estimá na serka di dos mil persona, ku a ser transportá pa Hispañola pa traha den plantashon i mina. Esaki ta marka un di e promé episodionan di eksplotashon i despoblashon forsá den e islanan ABC.

Enkomienda di islanan ABC

[editá | editá fuente]

Na 1525, Ampiés a kumpra e islanan Aruba, Boneiru i Kòrsou komo enkomienda,[1] un sistema ku ta duna un kolonisadó kontrol limitá riba tera i hende indígena na nòmber di Korona spaño. Den práktika, e islanan a bira su propiedat atministratívo, pero kuido ofisial di e poblashon tabata wòrdu neglishá.

Fundashon di Santa Ana de Coro

[editá | editá fuente]

Na yüli 1527, Ampiés a funda e siudat Santa Ana de Coro, na kosta nortwest di Venezuela, ku e meta di fortalesé e komersio di esklabo indígena i e kontaktonan regional. E siudat a bira kapital di e Provinsia di Venezuela, i Ampiés su promé gobernador (1527–1529).

Su término di gobernashon tabata breve; den 1529 el a bandoná e region despues ku emperador Carlos V a otorgá e derechinan kolonial di Venezuela na e famia bankero Welser for di Augsburg. E bankeronan aleman tabata e inisiadónan di e eksperimento di kolonisashon aleman den Amérika Spaño, ku a kousa destrukshon grandi den e region, manera dokumentá pa Bartolomé de Las Casas.

Muerte i legado

[editá | editá fuente]

Ampiés a fayesé na Hispañola na 1533. E enkomienda di e islanan ABC, ku tabata deskuidá despues di su salida, a pasa na su yerno, Lázaro Bejarano,[2] kende a bira un figura konosí pa su obranan literario, ora ku algun di nan a keda destruí riba òrdu di e Inkisishon.

Den historia kolonial di e islanan ABC, e akshonnan di Ampiés ta wòrdu konsiderá te dia di awe komo e komienso di e kontrol spaño formal riba e islanan, promé ku nan a bini bou di mando hulandes den siglo XVII.