Oranjestad (Aruba)
| Oranjestad | ||
|---|---|---|
| Region na | ||
Alias: Playa | ||
| Division administrativo | ||
| Coordinato | 12°31′7″N 70°2′9″W / 12.51861°N 70.03583°W | |
| Historia | ||
| Fundacion | 1824 | |
| Geografia | ||
| Area | 23 km² | |
| Elevacion | 4 meter | |
| Poblacion | ||
| Poblacion (2020) |
28.658 habitante 1,246 habitante/km² | |
| Proporcion di sexo |
0.86 (West) 0.87 (Oost) | |
| Vivienda | 10,721 unidad | |
| Idioma | Hulandes, Papiamentu | |
| Mapa di Oranjestad | ||
![]() | ||
| Nota: Proporcion di sexo ta representa e cantidad di hende homber pa cada hende muhe. | ||
| Imagen riba | ||
| [Edita Wikidata] · [Manual] | ||
Oranjestad (den boca di pueblo: Playa) ta capital di Aruba, situa na e costa zuid di e isla na altura di e bahia di Paardenbaai. Funda na 1824, e ta e ciudad mas habita di Aruba cu mas of menos 35.000 habitante (2015). Oranjestad ta encera dos region di Aruba, esta Oranjestad-Oost y Oranjestad-West.[1]
Historia
[editá | editá fuente]Siglo 18
[editá | editá fuente]Desde 1754, colonialista Europeo a establece plantacionnan modesto, na costa sur y na e regionnan plat, noordwest di Aruba cu a conduci na e surgimento di e prome centronan residencial.[2][3] Na 1795 o 1796,[lower-alpha 1] e aliviamento di restriccion di comercio, a conduci na e proceso di formacion di ciudad. E comerciante y artesanonan a migra despues pa e pueblo cant'i bahia,[4] locual nos conoce awendia como Paardenbaai. Gobernador Johann Rudolf Lauffer, a permiti comercio y e establecimento cant'i bahia, bou e condicion cu e mercancia mester origina for di Corsou.[5]
Siglo 19
[editá | editá fuente]Colonialista hudiu na Aruba, probablemente motiva pa e caida economico na Corsou, a dedica na contrabanda discreto. Nan tabatin dominio di Spaño, y nan a probecha di nan conocimento di e idioma, pa establece conexion cu e continente di Sur America via e comunidad hudiu cu tabata domina e comercio na Corsou. E Sefardi, enfrentando desafio economico, a establece un colonia comercial independiente den Caribe alrededor di aña 1796, manteniendo lazonan cu Corsou den comercio, religion, y matrimonio.[6] E contrabanda a hunga un rol importante pa e hudiunan a scohe Aruba como e luga di establecimento.[7] E scogemento di Paardenbaai como un centro di comercio, en bes di Commandeursbaai na Savaneta, tabata influencia pa su accesibilidad pa barco y e prohibicion di comercio y establecimento, oost di Hooiberg, incluyendo Commandeursbaai.[4]
Nan a exporta productonan local manera baca, lamchi, mata di brasil (Haematoxylum brasiletto), y oro despues di 1824. Sinembargo, e negoshi principal tabata encera importacion di producto for di Corsou, destina pa areanan di Coro na Venezuela, como contrabanda.[8] E importacion tabata inclui articulonan manera alimentacion, paña, y herment. Ademas, tabata transporta catibo indjan for di e continente.[9]
E negoshi ilegal for di Paardenbaai a stimula e crecemento di Playa. E mudamento di comandante tambe a hunga un rol clave den e desaroyo aki. Aunke e fecha exacto di e mudamento di comandante pa Playa no ta conoci Fort Zoutman a ser construi na aña 1798, marcando un periodo significante ora comerciantenan a muda for di Ponton pa Paardenbaai. Despues di e yegada di e comandante, desaroyonan significante den historia di Playa a encera e construccion di e prome misa Catolico, entre añanan 1800 y 1810, y e yegada di e prome maestro Protestant di religion, Klaas van Eekhout, na 14 di februari 1822.[10] E explocion di comercio na Aruba, sinembargo, a mira un caida, similar na Corsou, alrededor di añanan 1822 o 1823 pa motibo di un guera civil, durante e expulsion di a Spañonan for di Sur America pa Simón Bolívar y e movemento di independencia. Sinembargo, un impulso nobo pa colonisacion a surgi despues di e descubrimento di oro na 1824.[11] Durante e prome bishita di gobernador Paulus Roelof Cantz'laar na aña 1824, a nombra e pueblo, Oranjestad, cu a carga e nomber di Willem I di Hulanda.[12]
Hoezee! Hoezee! Hoezee! Lang leve de Oranjestad! zij groeije en bloeije!
Hoera! Hoera! Hoera! Biba Oranjestad! cu e engrandece y florece!
- —Gerardus B. Bosch, Reizen in West-Indië, en door een gedeelte van Zuid-en Noord-Amerika. Tweede deel (1836)
Na aña 1805, Paardenbaai tabatin 32 cas, cu a aumenta na 185 pa aña 1824 y 196 pa aña 1832. Na 1837, van Lennep Coster a describi e pueblo como 'un di gran tamaño, pero asina construi cu e ta parce mas un monton di casnan plama cu cualkier cos cu por carga e nomber di un ciudad'.[4] Na 1860, aproximadamente 1.000 di Aruba su 2.849 habitante tabata biba den e capital.[13]
E area di Rancho (o Ranchoe), den region di Oranjestad-west, tabata un bario distinto caminda mayoria di e poblacion di piscado di e isla tabata biba.[14] Na 1837, Socotoro, un plantacion gubernamental a cultiva un especie di pieu (na Ingles: cochineal, Hulandes:Cochenilleluis, nomber cientifico: Dactylopius coccus) conoci pa su tiña cora, y pa 1845 Socotoro a ser aloca pa cultivacion di aloe. Socotoro no tabata e unico plantacion o area na Oranjestad pa a cultiva e carpatanan; Companashi, Mon Plaisir, y Sividivi tambe tabata inclui.[15]
Periodo contemporaneo
[editá | editá fuente]Industria
[editá | editá fuente]
E establecimento di refineria di petroleo, Lago Oil & Transport Company y Arend Petroleum Maatschappij, no solamente a conduci na un aumenta di poblacion, pero tambe a trece un aumento significante di prosperidad pa Oranjestad.[16] Na canto di Paardenbaai varios comerciante y artesano tabata biba. E grupo chikito di hende rico tabatin tereno, barco, y tienda. Sinembargo, rikesa exagera tabata un excepcion. Casnan den ciudad no tabata diferencia principalmente for di casnan den e otro districtonan. Algun di e stadhuisnan mas luhoso y prominente tabata construi despues di e yegada di e industria petrolero, ora comerciantenan a beneficia di e resureccion economico cu e industria petrolero a trece.[17]
Turismo
[editá | editá fuente]Na 1943, Coral Strand Hotel ta considera como, awendia conoci como Talk of the Town Hotel & Beach Club, e prome hotel canti awa na Aruba.[18]
Geografia
[editá | editá fuente]| Situacion geografico | ||||
|---|---|---|---|---|
| Noord | Tanki Leendert | |||
| Paradera | ||||
| Santa Cruz | ||||
Region y zona
[editá | editá fuente]Aruba ta dividi den 8 region, cada un cu su zona respectivo. Oranjestad ta dividi den dos region: Oranjestad West y Oranjestad Oost, cada un ta parti den 8 zona.[1]
| Oranjestad West | Oranjestad Oost |
|---|---|
| Pos Abou / Cunucu Abou | Caya G.F. (Betico) Croes |
| Eagle / Paardenbaai | Klip / Mon Plaisir |
| Madiki Kavel | Sividivi |
| Madiki / Rancho | Sero Blanco / Cumana |
| Paradijswijk / Santa Helena | Dakota / Potrero |
| Socotoro / Rancho | Tarabana |
| Ponton | Sabana Blanco / Mahuma |
| Companashi / Solito | Simeon Antonio |
Demografia
[editá | editá fuente]Manera na 2010, e resultadonan di censo 2020 a indica cu e porcentahe mas halto di persona naci den exterior ta den cierto zonanan di Oranjestad, esta Nassaustraat (69,3%), Eagle/Paardenbaai (62,2%) y Socotoro/Rancho (59,0%).[19]
Idioma
[editá | editá fuente]Oranjestad-Oost tin e porcentahe mas halto (56.6%) di tur 8 region y un cuart (27.3%) di Oranjestad-West ta papia unicamente Papiamento na cas. Ademas, un cuart (28.3%) di Oranjestad-West y un di dies parti (11.3%) di Oranjestad-Oost ta papia Papiamento y Spaño na cas. Tambe, un di dies parti (10.7%) Oranjestad-West y un di binti parti (5.7%) di Oranjestad-Oost ta papia Papiamento y Ingles na cas. E proporcion di Papiamento y Hulandes papia na cas ta similar pa Oranjestad-West (6.2%) y Oost (5.0%). Alafin, e proporcion cu no ta utilisa Papiamento tambe ta mas o menos similar pa Oranjestad-West (22.3%) y Oost (19.6%).[20]
Porcentahe di idiomanan di Oranjestad-West y Oost 2020 West Oost averahe nacional Idioma Papiamento 27.3 56.6 43.2 Papiamento y Spaño 28.3 11.3 18.9 Papiamento y Ingles 10.7 5.7 9.4 Papiamento y Hulandes 6.2 5.0 6.8 No Papiamento 22.3 19.6 18.6
Cultura
[editá | editá fuente]Tin algun arkitectura kolonial Hulandes. Debi na crecemento di interes pa mantene e herencia cultural di e isla, un cantidad di edificio y cas bieu den centro di ciudad a wordo restaura y transforma den puntonan di referencia colorido, manera e Stadhuis,[21] Ex-Hotel Colombia, Fort Zoutman, Scol 1888, Casita Geel, Forno di calki (Rancho) i Misa San Francisco.
Museonan localisa den Oranjestad ta A. van den Doel Bible Museum, Museo Arkeologico Nacional Aruba y Museo Historico di Aruba.
Arkitectura
[editá | editá fuente]E arkitectura di Oranjestad tin hopi influencia di su pasado colonial Hulandes, cu hopi edificio den estilo distintivo. Varios structura monumental a wordo restaura of ta den restauracion pa haya un destinacion nobo. Entre esunnan mas conoci por menciona:
Deporte
[editá | editá fuente]Oranjestad ta sede di Stadion Guillermo Prospero Trinidad y di e teamnan di futbol Dakota, Racing Club Aruba, y River Plate Aruba, tur di cual ta hunga den e liga top Arubano Division di Honor.
Enseñansa
[editá | editá fuente]Oranjestad ta sede di Universidad di Aruba, cu ta ofrece, entre otro, programanan den ley, turismo y economia, y di e scol secundario mas grandi di e isla Colegio Arubano, ambos modela riba e sistema Hulandes. Hopi studiante ta inskribí na universidadnan na Hulanda pa estudionan di master y posgrado. E ta sede tambe ta di Xavier University School of Medicine, un scol di medisina cu curiculo modela riba esnan na Merca. E scol ta ofrece un programa di dos aña di pre-med, un programa di cuater aña di pre-med, i un programa di estudio di medisina (doktor di medisina), tur na Ingles.
Naci na Oranjestad
[editá | editá fuente]- Boy Ecury (1922-1944), luchado di resistencia
- Nydia Ecury (1926-2012), maestro, escritor, traductor y actriz
- Henny Eman (1948-2025), minister-presidente
- Mike Eman (1961), minister-presidente
- Denis Henriquez (1945), autor
- Percy Irausquin (1969-2008), diseñado di moda
- Padu Lampe (1920–2019), musico y compositor
- Sarah-Quita Offringa (1991), windsurfer
Nota[editá fuente]
Lista di fuente[editá fuente]
Referencia[editá fuente]
|
