Jump to content

Philomena Wong

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E articulo aki ta uza ortografia di Papiamento. Lo aprecia si por mantene e articulo aki na estilo di Papiamento.
Philomena Wong
Imagen desea: Philomena Wong
Informacion basico
Nacemento  22 di december 1941
Paradera
Fayecimento  7 di maart 2023
Aruba
Informacion profesional
Ofishi maestro, poeta, escritor, traductor y declamador
Otro informacion
Distincion Premio di Oro Aruba (1986)
dbnl-profiel
[Edita Wikidata] · [Manual]

Philomena (Philo) Wong (☆ 22 di december 1941 na Paradera – † 7 di maart 2023 na Aruba) tabata un maestro, poeta, escritor y declamado Arubiano. E tabata skirbi principalmente na Papiamento y ta considera parti di e generacion di poetanan Arubiano relaciona cu e revista literario Watapana.

Philomena Wong a nace dia 22 di december 1941 na Paradera, Aruba, como yiu di un mama Arubiano y un tata di origen Chines. Hunto cu su rumannan el a lanta na San Nicolas, unda su famia tabatin un supermercado enfrente di "Nicolaas Store".

Despues di completa su estudio di Mulo na Filomena College el a bay studia pa maestro na Arnhem (Hulanda).

Na 1964 el a cuminsa su carera den enseñansa. Durante diescinco aña el a traha como maestro na Theresiaschool y despues a bira cabesante di e scol aki, siendo e prome Arubiano den e puesto aki.

For di 1979 Wong a traha como maestro ambulante na FAVI, un organisacion pa muchanan cu limitacion visual.

Hunto cu su trabou den enseñansa, Wong tabata hopi activo den trabou di hubentud. E tabata involucra cu YMCA y tambe como lider di scouting pa mucha muhe. Na 1964, el a funda Kindervakantiewerk Aruba, un fundacion cu tabata organisa campamento pa mucha muhe hoben menos privilegia.[1] Wong tabata presidente di e fundacion aki te na 1970.[2]

Den añanan 1990 Wong tabata activo den politica. E tabata miembro di directiva di FESCA y a participa den eleccionnan di 1993 como candidato nr.23 riba lista di AVP, caminda el a logra 141 voto personal.[3]

Philomena Wong a fayece dia 7 di maart 2023 na edad di 81 aña.

Obra literario

[editá | editá fuente]

Durante su estudio na Hulanda, Wong a cuminsa skirbi poesia na Papiamento, su idioma materno.[4] Na 1970 su prome poemanan a wordo publica den e revista literario Antiano Watapana. Mas despues su obranan a aparece den diferente antologia y revista, manera "Di Nos" (1971), "Cosecha Arubiano" (1983), “Isla di mi” (2000) y "Skol i Komunidat".

Na 1984 el a publica su prome coleccion di poesia "Mi" ta biba den mi pensamento, den cua e tema central ta e derecho di e individuo pa su propio existencia y balor. Den un di e poemanan e ta critica e moral dobel na cual hopi biaha muhenan den comunidad ta suheto.[5][6] E buki cu a sali bou su propio maneho tabata un exito, logrando den poco tempo bende 700 ehemplar riba un poblacion di 60.000 hende.[7]

Na 1986 el a publica e poema epico Na caminda pa independencia, den cua e ta expresa su sentimentonan mixto tocante e lucha pa Aruba su status aparte dentro di Reino Hulandes.[8]. E obra aki a wordo presenta Dia di Himno y Bandera na 1986 pa prome biaha pa medio di un declamacion acompaña pa musica y arte di movemento. E poema ta expone brevemente e "literatura indianista", na momento di trata e historia pre-colombiano di Aruba. Wong tabata mira e obra como uno educativo, cu lo por uza como punto di salida pa discusion na scol, por ehempel durante e lesnan di ciencia social.

Na 1988 Wong a publica su poema Abrenuncia na un forma unico: riba un mosaico diseña pa Johnny Fingal den un tirada di 250 ehemplar. E poema aki ta yen di ironia y ta trata e reaccion di hende, ora nan mira nan mes den spiel den baño.

Un di su poemanan mas conoci ta Placa Mancha, inspira riba e problematica nacional y internacional di logra placa na un manera ilegal.[9] E poema ritmico aki, cu ta ilustra e vigor di idioma Papiamento cu e ripiticion di e palabranan "placa placa, placa", el a presenta na Plaza Betico Croes pa e pareha real hulandes, principe Willem-Alexander y princesa Maxima, na 2002.[10]

Na 1992 ta sali su coleccion Di ta .. pa .. tabata, den cua temanan ta oscila entre e presente (ta) y e pasado (tabata), for di su prome poema tocante e bunita 'mainta' te 'morto' y 'luto' na final. E ta un obra tristo, den cual 'bira bieu', 'perdida' y 'mortalidad' ta ocupa un luga importante. Na 1993 el a publica Crusando Frontera / Crossing borders, cu ta un seleccion di poema cu a sali den su prome y su di tres coleccion cu nan traduccion na ingles.

Wong tambe tabata conoci pa su talento di declamacion y tabata presenta su propio obranan na manifestacionnan cultural y literario na Aruba, Corsou y Hulanda.[11] Na 1993, el a wordo invita pa Women’s International Writers pa duna un presentacion na e conocido mercado di buki internacional Frankfurter Buchmesse, na Alemania.[12]

Ademas di poesia, Wong a skirbi cuentanan cortico y cuentanan pa mucha, cu a sali publica den e corant "Bon Dia Muchanan". El a traduci tambe dos buki di mucha di autor Jacques Thönissen pa Papiamento: na 2005 E aventuranan di Cado Cododo (De avonturen van Cado Cododo), sigui na 2008 pa Spoki, bandido y buscadonan di oro (Spoken schurken en goudzoekers).[13]

Na 1986 Wong a ricibi e Premio di Oro Aruba pa su logronan riba tereno di literatura y su aporte na Papiamento.

Bibliografia

[editá | editá fuente]
  • 1983 - "Mi" ta biba den mi pensamento (poesia)
  • 1986 - Na caminda pa independencia
  • 1992 - Di ta….pa….tabata
  • 1993 - Crusando Frontera / Crossing borders, Charuba

Mira tambe

[editá | editá fuente]